Sóng gió Bush - Putin

6 năm kể từ khi Tổng thống Mỹ Bush tuyên bố ông nhìn vào mắt Vladimir Putin và thấy ở đó một người tri kỷ, quan hệ Mỹ - Nga giờ lạnh giá hơn bao giờ hết. Hai người sẽ thế nào khi gặp nhau ở Hội nghị G8 tuần này?

Họ sẽ là cặp đôi được chú ý nhất trong số các nhà lãnh đạo các nước công nghiệp phát triển ở Đức. Ngoài ra hai người còn có hẹn ở trang trại của ông Bush vào đầu tháng 7. Trong tay họ là tương lai của mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới.  

Nhưng những vấn đề bất đồng giữa Matxcơva và Washington gai góc và nổi bật đến mức giới quan sát hồ nghi khả năng Bush và Putin - cả hai đang trải qua những tháng năm cuối của nhiệm kỳ tổng thống - có thể hàn gắn những rạn vỡ.

Tổng thống Nga Putin và Tổng thống Mỹ Bush tại hội nghị G8 năm 2006 ở St. Petersburg, Nga. Ảnh: AFP.

"Niềm tin đã mất", Christopher Preble, nhà phân tích chính sách quốc tế ở Viện Cato ở Washington, bình luận. "Đến thời điểm này, khó có thể lấy lại quan hệ tốt chỉ bằng một câu đơn giản, rằng anh là tri kỷ của tôi".

Căng thẳng ngày càng tăng trong vấn đề hệ thống lá chắn tên lửa mà Mỹ định đặt ở châu Âu, bất chấp sự phản đối của Matxcơva. Washington chỉ trích hiện trạng dân chủ của Nga, và hai bên bất đồng sâu sắc về quy chế cho Kosovo.

Cách đây 6 năm, hai nhà lãnh đạo đã có khởi đầu hết sức nồng ấm. Khi gặp nhau lần đầu tiên tháng 6/2001, cựu thống đốc Texas và cựu điệp viên KGB có đôi môi thường mím chặt khiến thế giới ngỡ ngàng.

"Tôi có thể cảm nhận tâm hồn của ông ấy", Bush kể và nói rằng cái tên Putin thể hiện "chính trực và đáng tin cậy" - một nhận xét khiến nhiều trợ tá theo tư tưởng bảo thủ của ông kinh ngạc.

Mối quan hệ cá nhân của hai nhà lãnh đạo thêm bền chắc sau sự kiện 11/9, trong đó Putin ủng hộ cuộc chiến chống khủng bố mà Bush khởi xướng.

Tuy thế những người chỉ trích Bush vẫn cho rằng ông ngây thơ khi tin rằng Putin sẽ thực hiện những thay đổi để xây dựng nền dân chủ kiểu Mỹ. Các trợ lý của ông Bush thừa nhận rằng tổng thống ngày càng có suy nghĩ thực tế hơn về Putin - vị tổng thống đã kịch liệt chỉ trích chính sách đối ngoại của Washington.

Ông Bush vẫn gọi ông Putin là 'bạn của tôi" khi họ chuẩn bị cho cuộc gặp vào thứ năm này, bên lề hội nghị G8 bên biển Baltic. Nhưng với chương trình nghị sự rộng lớn và nhiều vấn đề bất đồng, có lẽ sẽ khó để cả hai duy trì vẻ ngoài thân thiết.

Putin mới đây so sánh chính sách của Mỹ với của Đức Quốc xã và tố cáo chính quyền Bush kích động một cuộc chạy đũ vũ trang mới. Còn giới chức Mỹ thì nói Matxcơva thụt lùi về tự do chính trị và sử dụng nguồn năng lượng dồi dào của mình để ức hiếp các nước láng giềng.

Nhận thấy không khí căng thẳng, ông Bush mời đồng nhiệm tới tư dinh ở Maine vào đầu tháng sau - một vinh dự mà ông chủ Nhà Trắng chưa từng dành cho vị khách ngoại quốc nào. Mục đích chuyện thăm viếng này là hạ hỏa và tìm lại những chất xúc tác cá nhân cho mối quan hệ song phương.

Các trợ lý của ông Bush tìm cách làm nguội những chủ đề có thể gây bùng nổ, bằng cách để hai ông thư giãn thỏai mái trên những chuyến đua thuyền tốc độ giữa các vách núi đá kỳ vĩ và thưởng thức BBQ. Sự hiện diện của cựu tổng thống Bush cha cũng có thể gợi lại những ký ức về mối quan hệ nồng nhiệt giữa Mỹ và Nga thời kỳ ngay sau Chiến tranh Lạnh.

Tuy nhiên, không ai dám hy vọng sẽ có đột phá. "Ít nhất họ có thể khiến tình hình không xấu thêm. Chúng ta cần chấm dứt những lời lẽ đao to búa lớn kiểu Chiến tranh Lạnh", Michael O'Hanlon, nhà phân tích của Brookings Institution ở Washington nói.

Bush chắc chắn sẽ không nhượng bộ trong chuyện đánh chặn tên lửa - cái mà Putin coi là sự xâm phạm vào khu vực ảnh hưởng của mình, còn Washington nhất quyết cho rằng chỉ để chống tên lửa của những nước như Iran hay CHDCND Triều Tiên. Đáp lại, Putin dường như sẽ đánh vào điểm yếu của Bush, là chính sách Iraq.

Ông chủ Nhà Trắng chắc chắn sẽ ghi nhớ trong đầu, rằng ép Nga mạnh quá sẽ lợi bất cập hại, bởi Washington cần Matxcơva trong lĩnh vực ngoại giao, để ép Iran và Triều Tiên trong vấn đề hạt nhân của hai nước này.

T. Huyền (theo Reuters)