Thói quen người dùng quyết định xu hướng phần mềm

Đối với người dùng phổ thông, thực ra việc chọn phần mềm nguồn mở hay đóng có quan trọng lắm không? Cái thực sự họ cần là khả năng chỉnh sửa phần mềm đó hay hiệu năng phần mềm đó mang lại? (TH307)

Theo dõi một số bài viết về vấn đề bản quyền và chi phí gần đây, tôi nhận thấy có 2 luồng ý kiến ngược nhau:

- Sử dụng phần mềm nguồn mở vì tính miễn phí và xã hội cao. Ai cũng có thể cài đặt và chỉnh sửa theo ý muốn.

- Ngược với ý kiến trên, nguồn mở chưa chắc đã miễn phí và không đơn giản khi dùng.

Ở đây tôi xin đưa ra vấn đề là nguồn mở có đồng nghĩa với miễn phí không và thực ra cái chúng ta quan tâm là gì?

Trước hết, là chuyện nguồn mở. Phần mềm nguồn mở thì dễ hiểu thật, ai cũng có quyền sử dụng, chỉnh sửa, phân phối theo quy định của GNU mà không ngại các vấn đề pháp lý. Nhưng có phải mọi phần mềm nguồn mở đều miễn phí? Có phải mọi phiên bản Linux đều miễn phí? Và phải chăng mọi phần mềm nguồn đóng đều có phí? Đừng quên rằng có những bản phân phối Linux không hề miễn phí, cũng như có phần mềm miễn phí nhưng không mở.

Điểm quan trọng của nguồn mở là ai cũng có thể thay đổi, chỉnh sửa theo ý của mình. Ưu diểm là nó kích thích được khả năng sáng tạo của nhiều người. Nhưng nhược điểm cũng là đây. Ai cũng có thể chỉnh sửa, vậy sẽ có bao nhiêu bản phân phối khác nhau? Có phải mọi bản phân phối đều đảm bảo tính tương thích với phần cứng hiện tại (và tương lai)?

Và với các bản phân phối khác nhau, người ta lại phải tập làm quen với môi trường khác nhau. Vậy tốn bao nhiêu thời gian, chi phí để làm quen? Có thể với những người năng động, ưa khám phá cái mới, sẵn sàng thay đổi hoặc xoá trắng ổ cứng để thoả đam mê của mình, thì nguồn mở quả là thế giới thú vị. Nhưng với các đơn vị hành chính sự nghiệp, họ có rảnh rỗi để thử hết phần mềm này đến phần mềm nọ không? Họ có dư chi phí để huấn luyện nhân viên làm quen hết môi trường này đến môi trường nọ?

Và tôi đoán chắc rằng những người "ưa thay đổi" rồi sẽ có lúc "thấy mệt mỏi" và "muốn dừng lại". Việc thay đổi liên tục hoàn toàn không có ý nghĩa nếu nó không đem lại lợi ích gì. Tất nhiên, nếu thay đổi đem lại sự phát triển thì đây cũng là một lợi ích, nhưng không phải lúc nào thay đổi cũng đem lại sự phát triển.

Vấn đề thứ hai tôi muốn nói đến đó là thực ra chúng ta quan tâm cái gì? Thời gian gần đây, người ta nói nhiều đến chuyện vi phạm bản quyền. Vậy vấn đề ở đây là bản quyền và chuyện sử dụng (vi phạm/không vi phạm). Chuyện sử dụng phần lớn lệ thuộc vào nhà phát hành sản phẩm, chủ yếu là họ có phát hành miễn phí bản quyền hay không hoặc với một chi phí thấp phù hợp với số đông người dùng.

Đối với người dùng phổ thông, thực ra việc chọn phần mềm nguồn mở hay đóng có quan trọng lắm không? Cái thực sự họ cần là khả năng chỉnh sửa phần mềm đó hay hiệu năng phần mềm đó mang lại? Hãy đứng ở góc độ người dùng, có phải ai cũng có khả năng lập trình để chỉnh sửa những gì họ đang sử dụng? Vấn đề nảy sinh ở đây là thói quen của họ, họ có quen sử dụng những phần mềm mới không? Và thực ra việc thay đổi có đáng giá? Nếu việc dùng phần mềm mới không đem lại hiệu năng vượt trội hơn phần mềm cũ, so với lượng chi phí phải đầu tư (mua bản quyền - học cách sử dụng).

Bản thân tôi có quan niệm: "cái gì cũng có giá của nó". Bạn có thể không tốn chi phí trong lúc này nhưng sẽ tốn vào lúc khác. Bạn có thể dùng lậu 1 phần mềm vào lúc này, nhưng có thể hầu toà vì nó vào lúc khác. Bạn cũng có thể dùng hợp lệ 1 phần mềm miễn phí, nhưng bạn sẽ tốn chi phí để làm quen với nó. Và một chuyện nảy sinh là giữa những người dùng các phần mềm khác nhau thì họ sẽ thống nhất với nhau ở điểm nào? Phải có thứ trung gian để giao dịch. Ở đây tôi muốn nói vấn đề định dạng và tính tương thích. Nếu một định dạng nào đó có chi phí bản quyền, thì các phần mềm của hãng khác có đảm bảo sẽ hỗ trợ định dạng đó không? Và người dùng, sẽ phải loay hoay tìm công cụ chuyển đổi phù hợp cho mình.

Nhìn chung, không có gì là miễn phí. Mọi thứ muốn sử dụng đều phải bỏ chi phí cho nó, không ở dạng này cũng ở dạng khác. Tóm lại, tôi muốn nói đến thói quen chung của người dùng, chính điều này mới quyết định đến xu hướng sử dụng phần mềm của đa số. Đó chẳng phải là lý do mà Microsoft Office cùng các định dạng của nó trở nên phổ biến sao? Nếu không phải vì chúng ta "muốn" hoà nhập với những người đã có trước đó trong biển lớn? Ý kiến của bạn