'ĐH ngoài công lập như con sinh từ ống nghiệm'

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, ĐH Hồng Bàng, đã nhận định như vậy trong buổi gặp gỡ giữa lãnh đạo Bộ Giáo Dục Đào tạo và các ĐH, Cao đẳng ngoài công lập, tổ chức ở ĐH Lạc Hồng, tỉnh Đồng Nai, hôm qua. Nhiều người cho rằng, những trường hệ này chưa được nhìn đúng vị thế.

Theo ông Hùng, bản thân các trường hiện nay chưa biết mình mang hộ tịch nào. Xã hội có quan niệm các trường dân lập là siêu lợi nhuận, được cung cấp miếng format ngon lành. "Miếng phomat này không cho không. Chúng tôi phải chi rất nhiều, không được ăn hết như mọi người nghĩ", ông Hùng trần tình.

Hiệu trưởng ĐH Hùng Vương Nguyễn Văn Lý và ĐH Bình Dương Cao Văn Phường, cùng quan điểm trên. Theo hai ông này, ĐH dân lập cũng đào tạo ra con người như công lập và thành quả của hai hệ được xã hội sử dụng như nhau nhưng cơ chế tài chính rất khác nhau. Đơn cử, các trường công lập được nhà nước đầu tư đào tạo cán bộ nhưng các trường dân lập hầu như phải tự lực cánh sinh. "Bộ nên xem xét để đầu tư công bằng đối với các trường, trường nào làm hay thì đầu tư chứ không phân biệt công - tư như hiện nay", Hiệu trưởng trường Bình Dương đề xuất.

Vụ phó ĐH và sau ĐH Phạm Mạnh Tiến nhìn nhận, sự phát triển của hệ thống ĐH, CĐ ngoài công lập thể hiện tính xã hội hóa, mở ra môi trường giáo dục rộng lớn, đa dạng, huy động được nhiều nguồn lực tài chính và con người, với 45 trường bán công, dân lập và tư thục, gồm trên 192.700 sinh viên. Tuy nhiên, cơ chế chính sách nhà nước chưa thực sự ưu đãi cho việc phát triển các trường ngoài công lập về đất đai, vay vốn ưu đãi và thuế.

Một số văn bản nhà nước về tài chính chưa theo kịp với thực tế phát triển của các trường, chưa tạo được cơ chế bình đẳng giữa giáo viên ngoài công lập và công lập trong việc thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội, y tế và các chính sách trong đào tạo bồi dưỡng giảng viên, đặc biệt là trình độ sau ĐH bằng ngân sách nhà nước. "Chính sách tuyển dụng đối với sinh viên tốt nghiệp các trường ngoài công lập cũng chưa công bằng. Nhiều cơ quan công khai không tuyển dụng những sinh viên tốt nghiệp ở các trường ngoài công lập", ông Tiến cho biết thêm.

Nội tình nhiều bất ổn

Ông Tiến cũng đưa ra thực trạng, một số trường trong hệ thống này đã mất đoàn kết nội bộ nghiêm trọng, Hội đồng quản trị (HĐQT) mâu thuẫn với Hiệu trưởng. Mâu thuẫn xuất phát từ việc không thống nhất trong phương pháp quản lý, quan hệ kinh tế và quyền lực, làm ảnh hưởng không nhỏ đến vai trò và uy tín xã hội của các trường. Có HĐQT nhiều năm không tham gia họp với cán bộ, viên chức của trường. Hiệu trưởng không chấp hành nghị quyết của HĐQT, đơn cử như ĐH Hải Phòng, Văn Hiến, Hùng Vương, Đông Đô... Có những HĐQT quá nhiệm kỳ nhưng chưa có phương án chuẩn bị cho nhiệm kỳ mới. Có ĐH bổ nhiệm tới 11 hiệu phó song có trường suốt 10 năm hoạt động không có hiệu phó.

Cũng theo ông Tiến, đội ngũ giảng viên của các trường ngoài công lập chỉ đạt 15%, còn lại là giảng viên thỉnh giảng mời từ các trường công lập nên rất bị động, gây khó khăn cho việc mở rộng quy mô đào tạo, mở rộng ngành nghề mới. Tỷ lệ sinh viên/giáo viên của các trường ngoài công lập là 43/1, cao gấp 1,5 lần so với hệ công lập.

Cơ chế tài chính của các trường không rõ ràng. Phần lớn các trường chưa có quy chế chi tiêu nội bộ, chưa có quy định cụ thể về sở hữu tài sản, chưa công khai minh bạch về tài chính trong nội bộ trường và với các cơ quan quản lý nhà nước. Hiện chỉ có 14/45 trường có báo cáo tài chính.

Ông Cao Văn Phường, Hiệu trưởng ĐH Bình Dương phản ánh thêm, đội ngũ giảng viên của các trường ĐH, CĐ ngoài công lập rất thiếu người tài. Nhiều người vừa làm công tác giảng dạy vừa nghiên cứu khoa học nên quỹ thời gian không có nhiều. Đội ngũ giảng viên ở các trường công lập chuyển về rất có trình độ nhưng tư duy không đổi mới kịp với sự phát triển của xã hội, quỹ thời gian để giảng dạy không còn nhiều.

Cũng theo ông Phường, giáo dục là quá trình chuyển hóa nhưng thực tế ở các trường, hiệu trưởng này xuống, hiệu trưởng khác lên lại đổi mới hoàn toàn, ít có sự kế thừa.

Sẽ có quy định rõ ràng về lợi ích trong các trường

Tại buổi gặp gỡ, Bộ trưởng Giáo dục Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân đã hướng các trường bàn về việc nên đăng ký hoạt động theo hình thức lợi nhuận, chịu đánh thuế bình thường hay phi lợi nhuận, chịu thuế ở mức độ nhất định.

Một số ý kiến cho rằng, không nên nhìn nhận và đánh thuế các trường ngoài công lập như với các xí nghiệp, doanh nghiệp đơn thuần. Vì đầu ra của họ là con người.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân, văn bản pháp quy cho phép các trường thuộc hệ thống có thể hoạt động theo hình thức phi lợi nhuận hoặc lợi nhuận. Nếu hoạt động theo hình thức lợi nhuận thì phải đóng các khoản thuế như quy định bình thường. Các đơn vị phi lợi nhuận, phải thực hiện các nghĩa vụ theo chính sách nhà nước, hoạt động xã hội và đầu tư để phát triển trường, đồng thời đảm bảo lợi ích thoả đáng cho các nhà đầu tư. Nhưng quy định về lợi ích thoả đáng cho nhà đầu tư bao nhiêu chưa rõ ràng. Việc này khiến các trường lúng túng.

Bộ Giáo dục và Bộ Tài chính sẽ trình lên Chính phủ làm rõ vấn đề này. Bộ cũng kiến nghị Nhà nước có văn bản yêu cầu các địa phương phải chuẩn bị về đất và tạo điều kiện về đất để xây trường. Tạo điều kiện để các trường có điều kiện xây dựng cơ sở vật chất, trường lớp.

Cũng theo ông Nhân, nhà nước sẽ tạo điều kiện cho các ĐH có quyền tự chủ nhất định, đồng thời công bố yêu cầu về chất lượng cho trường. Và trường cũng phải có trách nhiệm cung cấp dịch vụ đào tạo có chất lượng theo yêu cầu tối thiểu mà nhà nước đặt ra.

Thanh Lương