Cúm gia cầm ẩn họa ở TP HCM

"Mua gà lông (chưa qua giết mổ) về cúng đầu tháng hả? Muốn mấy con? Bao nhiêu cũng được, 5 phút có liền", một chị bán hàng nước, ở Ngã tư Phú Hữu - Trần Chánh Chiếu, quận 5, khu chợ gà cũ, vừa kéo tay, vừa mời chào phóng viên VnExpress.

Chị bán nước chỉ cởi mở quảng bá hàng, sau vài phút thăm dò xem khách có ý định mua thật hay không. Theo chị, mỗi kg gà trống vườn (nông dân nuôi lẻ trong vườn) là 65.000 đồng, gà mái 70.000 - 75.000 đồng, khách đồng ý mua, người nhà chị sẽ dẫn đến chọn gà ở một nơi khác. Nhưng khi khách ngỏ ý muốn xem hàng trước khi trả giá, chị nhất định không đồng ý.

Một xe chở gia cầm đã qua kiểm dịch, được dán tem và có bấm chì qua trạm An Lạc, TP HCM, lúc 17h ngày 21/12. Ảnh: An Nhơn.

"Anh yên tâm, gà sạch trăm phần trăm, em làm tại chỗ cho, lấy công hữu nghị thôi", chị bán hàng quả quyết. "Nhưng anh phải chắc mua em mới đem ra, còn không thì thôi. Buôn bán thời điểm này nguy hiểm lắm, dịch ở mãi Bạc Liêu, Cà Mau nhưng mấy ông thị trường, thú y thành phố vẫn làm dữ lắm", chị phân trần. 

Chợ gà cũ ngã tư Phú Hữu - Trần Chánh Chiếu vốn đã bị dẹp từ lâu nhưng nay vẫn còn không ít người bán gà lông. Gặp khách lạ, những hộ bán hàng chui này cảnh giác hỏi han khá kỹ, để biết có phải là nhân viên kiểm dịch gia cầm hay quản lý thị trường không rồi mới trao đổi tiếp.

Tại khu Chợ Lớn, quận 5, nơi lượng gia cầm miền Tây đổ về nhiều, mấy ngày nay không thấy gà lông. Song nếu khách lân la hỏi mua, bất kỳ một tiểu thương nào từng bán gia cầm tại chợ cũng có thể bán hoặc chỉ chỗ bán loại gà này.

Còn ở đường Vũ Tùng, sát chợ Bà Chiểu, quận Bình Thạnh, khi khách hỏi mua gà lông, chị Thu, bán thịt lợn gần đó liền chỉ xuống cửa hàng thực phẩm Phúc Đức, đường Võ Trường Toản với lời dặn "Gà lông nuôi vườn, nuôi đàn kiểu gì cũng có nhưng hỏi nhỏ người ta mới bán". Sát hàng thịt của chị Thu, còn 1 hàng bán gà đã qua giết mổ nhưng không được đóng bọc cẩn thận, không có dấu kiểm dịch.

Cũng tại đường Phú Hữu và một số đường ngõ tại phường 13, quận Tân Bình, trứng gia cầm bán tràn lan. Các sạp hàng chỉ treo bảng trứng đã kiểm dịch là có thể bày hàng một cách tự do. Không ít sạp bán trứng tươi không có cả bảng.

Trạm kiểm dịch động vật chỉ kiểm tra... giấy tờ

Tại trạm kiểm dịch động vật An Lạc, huyện Bình Chánh, cửa ngõ các tỉnh miền Tây vào TP HCM, từ 17h hằng ngày, gia cầm bắt đầu đổ về nhiều. Trạm đã trang bị một thùng 80 lít nước pha thuốc tiệt trùng hiệu Biocid -30. Theo ông Võ Văn Trắng, Trưởng trạm An Lạc, các xe chở gà, vịt và trứng đã kiểm dịch đều phải phun thuốc này. Mỗi ngày, trạm phun từ 6 đến 8 bình như thế.

Nhân viên Trạm kiểm dịch An Lạc đang kiểm tra giấy tờ xe chở gà từ Tiền Giang vào TP HCM. Ảnh: An Nhơn.

Tuy nhiên, theo quan sát của VnExpress, không phải xe chở gia cầm nào qua trạm cũng thực hiện đúng thủ tục như ông Trắng nói. Đơn cử, với xe chở trứng mang biển số 57k-9570 vào TP HCM chiều 22/12, nhân viên kiểm dịch chỉ xem qua giấy tờ lái xe trình ra và xác nhận, không hề kiểm tra bên trong xe chở gì và không hề phun thuốc diệt khuẩn.

Tại trạm kiểm dịch Hóc Môn, địa bàn giáp ranh giáp ranh TP HCM, tỉnh Tây Ninh và tỉnh Long An, khoảng 11h trưa cùng ngày, có xe tải nhỏ mang biển số 70k - 1133 chở vịt từ Tây Ninh vào TP HCM cũng chỉ làm thủ tục xuất trình giấy tờ, không phải phun thuốc tiệt trùng.

Ông Trắng cho biết thêm, xe chở gia cầm vào địa phận TP HCM sẽ được dán một con tem trước đầu xe, có giá trị trong địa bàn thành phố. Ngoài ra mỗi xe khi rời nơi xuất phát sẽ được bấm một cục chì có số sau xe. Cục chì có ý nghĩa là xe đó đã được kiểm duyệt và là dấu niêm phong. Chì có thể bị tháo nếu đơn vị kiểm tra nghi ngờ có gia cầm bị bệnh. Nhưng thực tế, trạm kiểm dịch động vật ít khi gỡ chì ra. 

"Nếu gỡ chì mà không có gì, tiền sân bãi đậu xe, tiền thiệt hại của nhà xe chúng tôi không thể gánh được. Nếu xe dừng lại quá lâu còn gây ách tắc giao thông", ông Trắng giãi bày. "Trạm kiểm dịch chỉ có thể làm nhiệm vụ giải quyết thủ tục hành chính cho xong, còn gia cầm đó có bệnh hay không thì với mắt thường chúng tôi cũng khó biết được. Chúng tôi căn cứ chủ yếu vào giấy xác nhận từ địa phương xuất phát thôi".

Cũng theo Trưởng trạm An Lạc, ngoài những xe tải chuyên chở gia cầm và sản phẩm gia cầm mà trạm kiểm dịch kiểm soát được, hằng ngày, còn nhiều xe máy chở gia cầm "lậu" vào TP HCM. Tuy nhiên, nhân viên kiểm dịch không có quyền dừng những xe này lại để khám xét. Chỉ có lực lượng tuần tra lưu động được kiểm tra, bắt giữ nhưng không phải lúc nào lực lượng lưu động cũng có thể có mặt trên các tuyến đường. Xe chở gia cầm "lậu" từ miền Tây vào TP HCM thường đi qua Quốc lộ 50 hay Tỉnh lộ 10 vào đêm hoặc rạng sáng. 

Không ít tiểu thương còn vận chuyển gia cầm lậu qua giỏ xách tay bằng xe khách liên tỉnh. Một phụ nữ quê ở Thị trấn Hậu Nghĩa, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, chuyên chở gà nhiều năm bằng đường này, cho biết, mỗi ngày bà đưa lên thành phố ít nhất hơn 10 con gà lông, còn ngày rằm, mùng một có thể 30-40 con. "Mối" của bà là những người trước đây từng bán gà tại Chợ Lớn.

Dân vẫn thờ ơ với dịch cúm gia cầm

Sống gần trạm kiểm dịch An Lạc nhưng người dân vùng này hầu như không quan tâm lắm đến hiểm họa tái dịch cúm gia cầm. "Lâu rồi không thấy truyền hình nói nhiều, chắc hết dịch rồi. Mà dịch cũng tùy từng nơi, gia đình tôi lâu lâu vẫn ăn gà, vịt có thấy bị gì đâu", chị Lê Thị Ngọc Linh, cho biết.

Còn với gia đình chị Nguyễn Thị Thu Vân, phường 13, quận Tân Bình, gà là món ăn hằng tuần. "Cả nhà tôi đều thích ăn gà và phải là gà lông thả vườn. Người ta làm sạch, mình chỉ mang về bỏ vào nồi, nếu bệnh thì người bán bị trước rồi", chị Vân nói.

Trao đổi với VnExpress, sáng 22/12, ông Huỳnh Hữu Lợi, Trưởng Chi cục Thú y TP HCM, cho rằng, Chính phủ và thành phố đã đưa ra các biện pháp mạnh mẽ phòng dịch cúm gia cầm. Việc kiểm dịch tại những trạm cửa ngõ vẫn thực hiện thường xuyên, dù thời gian qua, dịch tạm yên. Công tác này được tổng kết, báo cáo lên cấp, ngành liên quan hằng tuần. 

Tuy nhiên, vì thành phố là nơi tiêu thụ gia cầm và sản phẩm gia cầm lớn nhất ở phía Nam nên các loại gia cầm và sản phẩm gia cầm đổ về nhiều, bằng cả đường chính ngạch và "lậu". Nguy hiểm nằm ở ngạch lậu này nhưng các cơ quan chức năng khó kiểm soát tuyệt đối, vì nó tùy thuộc vào ý thức người cung cấp và người sử dụng.

Cũng theo ông Lợi, để ngăn chặt triệt để hiểm họa cúm gia cầm, cần đẩy mạnh tuyên truyền phòng, chống dịch trong người dân. "Một thời gian dịch tạm yên, nhiều người cho rằng gà, vịt đã hết bệnh nên việc bán, mua dần trở lại bình thường. Công tác tuyên truyền phải tiến hành sao để đánh động lương tâm của những hộ kinh doanh nhỏ, lẻ. Còn người mua phải từ bỏ thói quen thích ăn gà, vịt, tiết canh sống", ông Lợi nói.

Vân Khánh - Thanh Lương