'Không ai tác động được tôi để ngăn báo chí chống tiêu cực'

Bộ trưởng Phạm Quang Nghị. Ảnh: A.T.

"Các báo đừng vì những tác động sai trái mà lùi bước. Nếu chỉ vì muốn bưng bít thông tin, che giấu tội phạm thì báo chí không thể chùn tay. Nhưng với những vụ phức tạp nhà báo cũng cần thận trọng đừng để bị lợi dụng", ông Phạm Quang Nghị, Uỷ viên Bộ chính trị, Bộ trưởng Văn hóa Thông tin trả lời VnExpress nhân ngày 21/6.

- Ông đánh giá thế nào về vai trò cũng như những hạn chế của báo chí trong cuộc chiến chống tiêu cực thời gian qua, điển hình là vụ PMU 18?

- Mọi người đều biết rằng, nếu không có sự tham gia của báo chí thì kết quả cuộc đấu tranh chống tiêu cực không thể đạt được mức độ như vừa qua. Đó là điều cần phải khẳng định. Ngay trong vụ PMU 18, báo chí đã góp phần cung cấp thêm thông tin về các sai phạm của một số cán bộ thoái hóa, biến chất gây hậu quả nghiêm trọng.

Mặt khác, các nhà báo cần hiểu rằng, đấu tranh chống tiêu cực là nhiệm vụ rất khó khăn, gian khổ và phức tạp, do đó đòi hỏi sự sáng suốt và một ý thức xây dựng rất cao. Khi nói đến điều này, tôi cũng muốn nói rằng, bên cạnh đóng góp rất quan trọng và chủ yếu của báo chí thì trong thông tin chống tiêu cực thời gian qua cũng có khá nhiều vụ việc báo chí thông tin chưa chuẩn xác, đôi khi nặng về một chiều. Ngay trong vụ PMU 18 cũng có những thông tin không chính xác làm cho tính bức xúc của xã hội tăng lên, dẫn tới hậu quả không mong muốn.

- Theo Bộ trưởng, nguyên nhân nào dẫn tới những hạn chế của báo chí khi phản ánh tiêu cực?

- Nguyên nhân thì có nhiều. Có thể trình độ nghiệp vụ non kém, có thể do nôn nóng muốn có thông tin sớm nên không kiểm tra, thẩm định. Tôi cũng không loại trừ trường hợp báo chí bị những người liên quan đến tiêu cực lợi dụng để thông tin những điều chủ quan mà họ muốn đưa ra. Thậm chí cũng có một bộ phận nhỏ các nhà báo tiêu cực, đứng về phía người tiêu cực, nhân danh chống tiêu cực mà phụ họa cho một tiêu cực khác.

Trong trường hợp nếu những thông tin mà báo chí tiếp cận ban đầu không chính xác, chưa phản ánh đúng bản chất của vụ việc thì không có cách nào khác là cơ quan báo chí phải cải chính. Làm điều gì cũng có thể có sai sót. Khoa học nghiên cứu kỹ lưỡng, cân đo đong đếm chính xác còn sai thì báo chí cũng có thể sai. Nhưng dư luận không thể chấp nhận cơ quan báo chí sai mà không cải chính hay cải chính không đến nơi đến chốn.

- Nhưng có một thực tế là trong các vụ tiêu cực báo chí thường gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc tiếp cận nguồn tin chính thức từ các cơ quan chức năng. Ông nghĩ sao?

- Tôi cho rằng tiếp cận thông tin tiêu cực mà khó khăn là điều đương nhiên. Nếu chống tiêu cực mà tiếp cận thông tin dễ dàng thì có thể nói đó chưa chắc là thông tin phản ánh đúng bản chất tiêu cực. Những người có sai phạm bao giờ cũng muốn che giấu, tìm cách bưng bít. Ngay cơ quan điều tra còn khó phát hiện và khi phát hiện cũng không dễ tìm hiểu rõ ngọn ngành. Thế nên việc báo chí cảm thấy khó cũng là bình thường. Vì vậy càng cần phải phối hợp, cộng tác giữa cơ quan điều tra và báo chí. Báo chí có thể cung cấp thêm thông tin cho cơ quan điều tra. Vấn đề quan trọng là phải làm đúng pháp luật và thông tin chính xác.

Các phóng viên tác nghiệp trong vụ PMU 18. Ảnh: Minh Hải

- Để thông tin phản ánh tiêu cực đặc biệt là các vụ việc nổi cộm như PMU 18 chuẩn xác hơn, tại sao chúng ta không tính đến cơ chế hợp tác giữa cơ quan điều tra và cơ quan báo chí, ví dụ họp báo hằng tuần về diễn tiến vụ án?

- Việc rút kinh nghiệm cung cấp thông tin cũng rất cần thiết để cung cấp thông tin chủ động và kịp thời hơn cho báo chí. Nhưng mặt khác cũng thấy với những yêu cầu về nghiệp vụ và chuyên môn, cơ quan điều tra không phải bao giờ cũng có thể cung cấp ngay những thông tin họ có cho báo chí. Cơ quan điều tra cũng có nhu cầu bảo vệ thông tin điều tra để tiếp tục đấu tranh với tội phạm. Nếu đánh động quá sớm, những nhân vật liên quan có thể tìm cách đối phó.

- Có thực tế là sau khi các vụ việc xảy ra, các cơ quan liên quan thường nói là báo chí không đến tìm hiểu để thông tin hai chiều, nhưng trước đó thì chính cơ quan này lại không chịu cung cấp thông tin. Ông nghĩ gì về thực tế này?

- Về tâm lý chung, các cơ quan khi có thành tích hay nhận huân huy chương thì muốn thông báo ngay, nhưng thường họ không muốn đề cập tới yếu kém, khuyết điểm. Mặt khác cũng phải thấy là thông tin về các vấn đề tiêu cực rất phức tạp nên không dễ gì họ thay mặt cho bộ, ngành phát ngôn một cách cặn kẽ, chính xác. Báo chí có quyền yêu cầu cung cấp thông tin, nhưng trong trường hợp người ta không nói thì báo chí vẫn có quyền tìm nguồn thông tin khác và tự chịu trách nhiệm.

-  Theo như ông nói thì báo chí có quyền tự tìm nguồn tin và tự chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, để tránh những thông tin sai tác động xấu đến dự luận, Bộ Văn hoá Thông tin có tính đến cơ chế trích dẫn nguồn tin?

- Một năm nay tôi đã yêu cầu Cục Báo chí xây dựng quy chế về viện dẫn nguồn tin, trong đó nói rõ tin lấy từ đâu, do ai cung cấp... Trong trường hợp muốn bí mật nguồn tin thì cũng phải nói rõ và người viết tin cùng người cung cấp thông tin phải tự chịu trách nhiệm. Chúng tôi không hề muốn ngăn cản tự do thông tin mà chỉ muốn đề cao trách nhiệm của người đưa tin.

- Vấn đề này tôi từng đề cập nhiều lần trên báo chí. Không phải bất kỳ tác động nào mình cũng phải dừng cuộc đấu tranh chống tiêu cực lại nếu sự tác động đó không bắt nguồn từ lợi ích chung. Nếu chỉ vì muốn bưng bít thông tin, che giấu tội phạm thì báo chí không thể lùi bước.

Nếu có một sự lưu ý nào đó thì tôi muốn lưu ý báo chí phải luôn thận trọng trước những vấn đề rất phức tạp. Nhiều trường hợp báo chí bị lợi dụng mà không hay biết. Ví dụ như trong một cơ quan mà có mâu thuẫn nội bộ thì những người cung cấp thông tin cho báo chí bao giờ cũng có xu hướng chỉ nói những điều có lợi cho mình và có hại cho người khác

- Cá nhân Bộ trưởng có lần nào bị ai đó tác động để yêu cầu báo chí phải dừng bài?

- Không ai có thể tác động với tôi những vụ việc vì những động cơ cá nhân như vậy. Và tôi cũng mong các báo đừng vì những tác động sai trái mà lùi bước trong cuộc chiến chống tiêu cực, tham nhũng. Cái mà chúng ta hướng tới là đấu tranh chống tiêu cực phải với động cơ xây dựng, góp phần nâng cao lòng tin của người dân vào khả năng chiến thắng tiêu cực.

Việt Anh thực hiện