Di chỉ ngàn năm bị đào lên để... xây chợ

Khu di chỉ bị đào bới ngổn ngang. Ảnh: Thanh Niên

Di chỉ văn hóa Cồn Điệp nằm gần quốc lộ 1A (xã Quỳnh Văn, Nghệ An) từng được đưa vào sách giáo khoa giảng dạy phổ thông, được UBND Nghệ An giao cho Sở Văn hóa -Thông tin và huyện Quỳnh Lưu quản lý nay đang bị "xẻ thịt" để... xây chợ.

Sách Nghệ An ký ghi: "Cồn Điệp từng là nơi cư trú vừa là khu mộ của người nguyên thủy. Đến nay đã tìm thấy 31 ngôi mộ cổ và nhiều vật dụng bằng đá, gốm...". Năm 1997, UBND Nghệ An quyết định giao cho Sở Văn hóa - Thông tin và UBND huyện Quỳnh Lưu quản lý.

Đầu tháng 3, UBND xã Quỳnh Văn đột nhiên cho xây chợ Vân trên khu di chỉ này (thay ngôi chợ cũ được xây dựng từ năm 1976). Theo thiết kế và yêu cầu mặt bằng cho công trình thì chợ nằm gần trung tâm khu di chỉ. Các phương tiện cơ giới đang ồ ạt đào xúc. Vô số lớp vỏ điệp hàng ngàn năm tuổi bị máy múc lên mang đi đổ để làm đường liên hương. Điệp rơi vãi trắng quốc lộ 1A.

Nhiều người dân đã viết đơn đề nghị UBND huyện Quỳnh Lưu cho đình chỉ công trình. Ngày 8/3, UBND huyện có công văn yêu cầu "đình chỉ khai thác mặt bằng di chỉ khảo cổ Quỳnh Văn" và "phải báo cáo chi tiết trước ngày 14/3". Lệnh phát đi nhưng xã vẫn cứ tảng lờ. Đến ngày 17/3, để nhắc nhở "thực hiện nghiêm túc công văn 8/3", UBND huyện Quỳnh Lưu lại tiếp tục có công văn do chủ tịch huyện ký yêu cầu ngừng thiết kế, quy hoạch, nâng cấp chợ; phục hồi nguyên trạng di tích như trước đây.

Sau đó UBND huyện Quỳnh Lưu nhận được một báo cáo của UBND xã Quỳnh Văn "về việc cải tạo nâng cấp chợ Quỳnh Văn" kiểu "tiền trảm hậu tấu". Bởi báo cáo đề ngày 8/3, nhưng đã tiến hành san ủi Cồn Điệp từ trước đó.

Sau 8 ngày đình chỉ thi công và giữ nguyên hiện trạng việc khai thác, xây dựng trái phép này, ngày 17/3, UBND xã Quỳnh Văn có tờ trình "xin chủ trương tiếp tục khôi phục chợ Vân". Đáp lại tờ trình này, ngày 3/4, UBND huyện Quỳnh Lưu có công văn trả lời: "Yêu cầu UBND xã Quỳnh Văn chỉ được san khỏa mặt bằng tại diện tích mới khai thác trước ngày 8/3; xây tường bao phía bắc chống xói mòn sạt lở; tuyệt đối không được san ủi, mở rộng thêm diện tích ở bất kỳ hình thức nào; khắc phục lại các kiốt cũ đã bị hư hỏng và giữ nguyên hiện trạng diện tích ban đầu để phục vụ việc kinh doanh".

Thế nhưng, công trình chợ Vân vẫn tiếp tục được xây dựng. Không phải chỉ "san khỏa mặt bằng" như yêu cầu của huyện, Cồn Điệp bị đào sâu xuống và móng nhà bằng đá lèn được xây lên một cách vội vàng. Các kiốt cũ không được "khắc phục lại và giữ nguyên hiện trạng diện tích ban đầu" mà bị đập bỏ hoàn toàn rồi đào lên để xây chân móng mới cạnh bên móng cũ. Xã không "xây tường bao bảo vệ phía bắc" mà nhiều đường móng nhà được đào thẳng vào trung tâm và chếch hướng tây Cồn Điệp.

Hơn 1.000 m2 trong tổng diện tích Cồn Điệp (gần 6.000 m2) đã bị đào bới. Do thi công trên đỉnh, nên đã phải san ủi mặt bằng sâu từ 20 - 70 cm.

Ông Nguyễn Hữu Quế, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Văn khẳng định chưa hề nhận được bất cứ một công văn, một quyết định nào công nhận Cồn Điệp này là di chỉ khảo cổ học. "Còn chợ Vân là chợ lịch sử. Chúng tôi làm được sự chỉ đạo, đồng ý bằng công văn của huyện. Xây chợ cũng là để bảo vệ khu di chỉ đó chứ có phá đi hay làm mất hiện trạng, dấu vết gì đâu", ông nói.

Trong khi đó, ông Đoàn Văn Nam, Trưởng phòng Quản lý di sản, Sở Văn hóa - Thông tin Nghệ An khẳng định chưa nhận được báo cáo nào về việc huyện Quỳnh Lưu cho phép xã Quỳnh Văn xây dựng chợ trên khu di chỉ Cồn Điệp. "Lẽ ra huyện không nên cho phép xây dựng bất cứ một công trình nào vì đây là khu di chỉ đang được Sở đề bạt lên Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận khu di tích quốc gia. Sở dĩ khu di chỉ này chưa được xếp hạng vì Bộ cho biết đang "đói kinh phí" nên chưa có dự định khai quật", ông nói.

(Theo Thanh Niên)