'Không thể lảng tránh những tồn đọng của chiến tranh'

Thứ trưởng Nguyễn Đình Liêu.

25.000 hồ sơ người có công chưa được xác nhận, 600.000 mộ liệt sĩ chưa tìm được địa chỉ. Đó là khó khăn lớn của công tác thương binh liệt sĩ. Song Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội Nguyễn Đình Liêu khẳng định với VnExpress "dù khó mấy cũng phải làm, không thể lảng tránh".

- Xin ông nói rõ hơn tồn đọng của chiến tranh là những vấn đề gì?

- Thứ nhất là việc xác nhận người có công. Nhiều người vẫn chưa được công nhận bởi bị ràng buộc cơ chế, thủ tục, thẩm quyền và những người được phân công đảm đương công tác này. Họ gặp vướng mắc vì kê khai không chính xác, người làm chứng không đúng sự thực. Đây là vấn đề của lịch sử, rất khó, song chúng ta không thể bó tay. Tôi cho rằng có thể 1-2 năm tới sẽ kết thúc được công tác giải quyết hồ sơ tồn đọng.

Vấn đề thứ hai là mộ liệt sĩ. Hiện nay chúng tôi quản lý khoảng 1,1 triệu liệt sĩ, nhưng mới quy tập và biết được khoảng 800.000 mộ. Trong đó mới có khoảng 500.000 mộ có tên, địa chỉ. Chiến tranh đã qua đi gần 30 năm, đã đến lúc chúng ta không nên để các gia đình chờ đợi, cũng không nên lảng tránh vấn đề này.

- Bộ đặt mục tiêu đến 31/12/2002 hoàn thành việc xác nhận hồ sơ thương binh, liệt sĩ. Nhưng đến nay đã qua 2 năm vẫn chưa hoàn tất. Tại sao như vậy?

- Mỗi khi chúng ta tuyên bố khả năng kết thúc việc xác nhận hồ sơ thì số phát sinh lại càng nhiều. Ví dụ bên Trung ương Đoàn quản lý số hồ sơ thanh niên xung phong trong thời kỳ chống Mỹ khoảng 200.000. Nhưng đến thời điểm này, số các địa phương báo lên là trên 330.000 người. Tại sao lại như thế? Tôi có nói trong một hội nghị rằng thanh niên xung phong là một trong nhiều lực lượng chống Mỹ cứu nước, nhà nước có chính sách. Cùng thời điểm đó, nhà nước có chính sách với nhiều đối tượng khác như: lao động nghĩa vụ, dân công hỏa tuyến, dân công phục vụ chiến trường. Phải chăng các lực lượng này trong lúc chế độ chính sách chưa đầy đủ thì trở thành thanh niên xung phong cả? Thực tế cũng có chuyện đó nên ở địa phương nọ mới có chuyện mua kỷ niệm thanh niên xung phong giá 10.000-15.000 đồng.

Thứ hai là thời điểm 31/12/2002, thời tiết không thuận, nhiều địa phương lo chống bão lũ, cứu đói. Thứ ba là cũng có những người có công cảm thấy bất lực vì lâu quá rồi, giấy tờ thì không, người làm chứng không còn, mà đòi hỏi đầu tiên là phải như thế. Nhưng gần đây chúng ta mở ra cơ chế thoáng hơn trong việc xác nhận hồ sơ thì họ không biết. Và có thể có nguyên nhân là địa phương gây khó dễ khiến người đi xác nhận phải làm hồ sơ rất nhiều lần, mất thời gian. 

- Với việc phát sinh nhiều hồ sơ, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đặt mục tiêu bao giờ sẽ giải quyết xong việc này?

- Chúng tôi đề nghị các ngành, địa phương ráng giải quyết việc xác nhận hồ sơ. Những trường hợp nào kết luận được thì chúng ta kết luận, những trường hợp không thể giải quyết nổi thì cố gắng giải thích cho bà con. Tôi hy vọng, với số liệu chúng tôi đang quản lý và cùng Bộ Quốc phòng, Thanh niên xung phong, các lực lượng lớn, đến cuối năm 2005 sẽ kết thúc việc xác nhận hồ sơ cho 25.000 người.

- Dù nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ, song một bộ phận người có công vẫn sống dưới mức trung bình của xã hội. Bộ đã tham mưu với Chính phủ chính sách gì để giúp đỡ những hộ này?

- Đời sống của người có công hiện còn khó khăn lắm, nhất là vấn đề nhà ở. Đặc biệt bà con ở vùng sâu, vùng thiên tai như Quảng Nam, các tỉnh Tây Nguyên... Bản thân người có công tuổi cao, sức yếu, điều kiện kinh tế khó khăn, lại sống trong vùng cộng đồng dân cư nghèo nên không thể đóng góp tiền giúp họ xây nhà.

Chúng tôi đã khảo sát, nắm tình hình nhà ở của người có công. Hiện cả nước có 150.000 nhà người có công dột nát, xuống cấp. Trong đó, khoảng 50.000 nhà của 30 tỉnh, thành phố do khó khăn nên không thể đầu tư được. Bộ chúng tôi đã đề xuất với Chính phủ hỗ trợ khoảng 300-350 tỷ đồng trong tổng số kinh phí xây nhà là 850 tỷ đồng (mỗi căn trị giá 15-17 triệu đồng). Số còn lại là sự giúp đỡ của cộng đồng, bản thân người có công cố gắng. Với cách làm này, tôi hy vọng 1-2 năm tới, sẽ giải quyết dứt điểm việc xóa nhà dột nát cho người có công.

- Dư luận đang quan tâm về vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam. Đó cũng là đối tượng chính sách do Bộ quản lý. Quan điểm của Bộ về vụ kiện này như thế nào?

- Bộ Lao động Thương binh và Xã hội rất ủng hộ. Nhiều năm nay chúng ta tìm cách để đem lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho họ. Bộ đã trình và được Thủ tướng quyết định giải quyết chính sách cơ bản cho đối tượng này như: nâng mức trợ cấp cho đối tượng bị nhiễm chất độc da cam, có chính sách quy định gia đình mà có hai người bị nhiễm trở lên thì được hỗ trợ 200.000 đồng/tháng.

Tất nhiên mức hỗ trợ thế còn thấp, song cũng thể hiện thái độ của chúng ta đối với nạn nhân chất độc da cam. Điều đó cũng cho thấy những người từng gây ra hậu quả này không thể từ chối được trách nhiệm.

- Vẫn còn một số đối tượng chính sách ỷ lại, không chấp hành, thậm chí vi phạm pháp luật như đi buôn lậu. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

- Nói chung anh em rất tốt. Nhưng cũng có một số đòi hỏi quá đáng, hoặc do cán bộ chính sách địa phương gây phiền hà thế này thế khác nên anh em bất bình. Có người do gia đình mình túng bấn quá, không có lối ra nên đã tìm cách đi buôn lậu. Thực ra, đi buôn lậu hoặc tiếp tay cho buôn lậu chẳng được bao nhiêu. Tôi đã đi An Giang theo chân những đoàn buôn của anh em, thấy khổ lắm, mất thì đền rất lớn, nhưng khi được chỉ 5.000-10.000 đồng/chuyến. Một số anh em đi buôn bằng xe ba bánh cũng rất vất vả.

Quan điểm của chúng tôi là giáo dục, đồng thời phải có biện pháp xử lý. Nếu so sánh với những năm 70-80 của thế kỷ trước, bây giờ tình trạng đối tượng chính sách vi phạm pháp luật đỡ lắm rồi.

Như Trang thực hiện