Lý do khiến chỉ số chính phủ điện tử VN tụt hạng

Chỉ số chính phủ điện tử (CPĐT) VN bị đẩy xuống 15 bậc là do dịch vụ trong nước qua các website tăng trưởng chậm cộng với sự sai sót của liên Hiệp Quốc và Liên minh viễn thông quốc tế (ITU) đối với các số liệu tính chỉ tiêu hạ tầng viễn thông. Trên thực tế, VN xuống hạng 11 bậc.

Chỉ số CPĐT đo năng lực và mức độ sẵn sàng của từng quốc gia trong việc xây dựng CPĐT dựa trên nền tảng công nghệ thông tin (CNTT) và truyền thông phát triển đất nước. Việc thẩm định năng lực dựa trên đầu tư tài chính, hạ tầng, nguồn nhân lực, chính sách, tổ chức quản lý. Còn mức độ sẵn sàng được đánh giá qua khả năng cung cấp thông tin và tri thức cho dân chúng và doanh nghiệp.

Có 3 yếu tố cơ bản để tính toán chỉ số CPĐT là sự hiện diện của các trang web do chính phủ xây dựng, hạ tầng CNTT - truyền thông và nền giáo dục đào tạo. Các yếu tố này thể hiện qua 3 chỉ tiêu gồm chỉ số web (Web Measure Index), hạ tầng viễn thông (Telecommunication Infrastructure Index), nguồn nhân lực (Human Capital Index) được tính cho từng nước với điểm số từ 0 đến 1, chỉ số CPĐT là trung bình cộng của các kết quả này.

Chỉ số web được đánh giá thông qua sự hiện diện và nội dung của các website chính phủ, chủ yếu là website của các bộ ngành liên quan đến những dịch vụ cơ bản cho dân chúng, bao gồm: Bộ Giáo dục đào tạo, Tài chính, Lao động - Thương binh - Xã hội và Y tế. Trong 191 quốc gia trên thế giới, có 13 nước chưa có website nào của chính phủ. Với 178 nước còn lại, Tổ chức mạng trực tuyến về hành chính công và tài chính của Liên hợp quốc (UNPAN) đã khảo sát 50.000 chức năng và dịch vụ trực tuyến trên các website. Điểm số cho Web Index của Việt Nam năm 2004 là 0,143 - đứng thứ hạng 124, thấp hơn nhiều so với 0,183 điểm năm 2003. Nguyên nhân của sự giảm sút này được Liên Hiệp Quốc chỉ ra khá rõ: "Các thông tin và dịch vụ trực tuyến liên quan đến giáo dục đào tạo đã triển khai từ năm 2003 nhưng đến thời điểm khảo sát năm 2004 thì không thấy đâu cả" ( trích Báo cáo của UNPAN, trang 34).

Chỉ số hạ tầng viễn thông được tính dựa trên các thông số về mật độ máy tính, lượng đăng ký Internet, người dùng Internet, điện thoại, điện thoại di động, tivi và chủ yếu dựa trên số liệu của ITU và một số thống kê khác của Liên hiệp quốc và Ngân hàng thế giới. Chỉ số này của Việt Nam năm 2004 là 0,040 - thấp hơn chỉ số 0,048 của năm 2003. Trên thực tế, tốc độ phát triển hạ tầng viễn thông - Internet của Việt Nam trong các năm qua rất tốt. Sự tụt hạng chỉ có thể lý giải bởi một trong hai lý do: Các nước khác tăng trưởng tốt hơn hoặc số liệu sai. Và đúng là Liên hiệp quốc đã sai.

Dưới đây là các chỉ số được UNPAN dùng để tính Telecom Index cho năm 2003 và 2004:

Năm	Internet/ 1.000 dân	PC/ 1.000 dân	Điện thoại/ 1.000 dân	Mobile/ 1.000 dân	Tivi/ 1.000 dân
2003	18,5	9,8	68,5	23,4	185
2004	18,5	9,8	23,4	23,4	186

Năm 2004, số liệu thống kê về hạ tầng viễn thông Việt Nam được Liên hiệp quốc lấy từ nguồn ITU (trích báo cáo Digital Access Index Data công bố 11/2003, www.itu.int/ITU-D/ict/dai/medium.html) - đây là số liệu cũ đã được lấy tính cho năm 2003, lại còn bị ITU trích sai (số điện thoại năm 2004 thấp hơn số điện thoại năm 2003).

Theo báo cáo của ITU (www.itu.int/ITU-D/ict/statistics) công bố tháng 5/2004, số liệu tương ứng năm 2003 của Việt Nam lẽ ra phải như sau:

Năm	Internet/ 1.000 dân	PC/ 1.000 dân	Điện thoại/ 1.000 dân	Mobile/ 1.000 dân
2003 (ITU)	43,01	9,8	87,8	33,7

Số liệu chính thức do Việt Nam công bố còn cao hơn nhiều: đến cuối năm 2004, tỷ lệ người dùng Internet/1000 dân là 74,4, số điện thoại/1000 dân là 120,6 và số điện thoại di động/1000 dân là 54,5.

Chỉ số nguồn nhân lực lấy theo UNDP, xếp hạng từng quốc gia dựa trên tỷ lệ người biết chữ và học sinh vào các cấp. Để tính chỉ số CPĐT 2004, UNPAN dựa vào nguồn nhân lực 2003 do UNESCO công bố. Chỉ số này của VN khá cao (0,83) và sự sai lệch ở điểm này không ảnh hưởng đáng kể đến kết quả chung.

Chỉ số CPĐT Việt Nam tụt hạng 15 bậc có nguyên nhân chủ quan là dịch vụ CPĐT qua các website tăng trưởng chậm, thậm chí còn bị Liên hiệp quốc “thổi còi” về thông tin và dịch vụ trực tuyến liên quan đến giáo dục, đào tạo. Nhưng nguyên nhân khách quan là do sự sai sót của Liên hiệp quốc và ITU đối với các số liệu để tính chỉ tiêu hạ tầng viễn thông.

Chỉ cần sử dụng con số mà ITU công bố tháng 5/2004 thì chỉ số hạ tầng viễn thông Việt Nam sẽ là 0,057. Khi đó, chỉ số CPĐT đạt con số (0,143 + 0,057 + 0,83)/3 = 0,343, tức là chỉ tụt 11 bậc chứ không phải 15.

(Theo Thế Giới Vi Tính)