Rắc rối quốc tịch phim khi tham gia LHP quốc tế

Tại LHP Locarno (Thụy Sĩ) 2004, trong hành trang đoàn Việt Nam đem đến LHP không có 'Mùa len trâu'. Tới nơi mới biết 'Mùa len trâu' tham dự LHP và đã lọt vào vòng đua chính thức. Quốc tịch phim là Việt Nam, nhưng đơn vị đưa phim đi dự thi lại là hãng phim Pháp và Bỉ hợp tác với hãng phim Giải phóng.

Liên tiếp sau đó Mùa len trâu giành thêm ba giải thưởng quốc tế, dĩ nhiên cũng với tư cách là "phim Việt Nam", nhưng điều đó cũng chẳng giúp bộ phim này lọt vào diện đặc cách tham dự LHP Việt Nam lần thứ 14 tại Buôn Mê Thuột.

Tới giải Hội Điện ảnh Việt Nam 2004, Mùa len trâu lại bị đẩy ra khỏi cơ cấu giải thưởng chính thức. Lý do bị đẩy theo tiết lộ của một vị giám khảo, không ai chê chất lượng phim, nhưng phim Việt Nam chỉ có 10% vốn sản xuất, đứng tên chính sản xuất là một công ty nước ngoài, hãng Giải phóng chỉ là đơn vị phối hợp. Có nghĩa, nó không phải là phim Việt Nam sản xuất, nếu cứ vơ vào trao giải thì thật là "dơ".

Poster phim Mùa len trâu.

Trên thực tế, sự ì xèo về quốc tịch phim tại các LHP quốc tế không chỉ rơi vào trường hợp Mùa len trâu. Cùng với sự ra đời của các hãng phim tư nhân, có nhiều con đường được mở đến các LHP mà cơ quan quản lý chưa thể quản được. Tại LHP Montreal lần thứ 29 (Canada) diễn ra từ 28/8 đến 5/9, quốc tịch phim Việt Nam được xướng lên cùng bộ phim Hạt mưa rơi bao lâu của đạo diễn Hoàng Minh Phượng và Đoàn Thành Nghĩa. Cũng với tư cách là phim Việt Nam, Hạt mưa rơi bao lâu sẽ du hành tới các LHP khác trong tháng 9 như LHP Salento (Italy), LHP Rio de Janeiro (Brazil) và LHP châu Á - Thái Bình Bương tại Vladivostok (Nga).

Báo chí trong nước đưa tin khá đậm về việc bộ phim này tham dự các LHP nói trên, nhưng khi hỏi Cục Điện ảnh thì nhận được câu trả lời, Cục Điện ảnh không cử bộ phim này tham dự các LHP quốc tế. Đó là phim của Việt kiều, sản xuất bằng vốn nước ngoài, họ tự đưa đi, Cục không thể vươn tay ra quản. Khi được hỏi, nhưng họ mang danh nghĩa Việt Nam, thì Cục trả lời rằng đây là điều đang làm cơ quan quản lý đau đầu.

Cục Điện ảnh đau đầu vì việc đưa phim Việt Nam đi dự các LHP quốc tế lâu nay không phải cứ thích là đi mà phải thông qua tuyển chọn của cơ quan quản lý trên cơ sở phù hợp với tiêu chí của từng liên hoan.

Nhưng tới đây, có một loạt phim tư nhân tuyên bố tham dự các LHP quốc tế bỏ qua giai đoạn tuyển chọn này. Phim 1.735 km đang dòm ngó giải thưởng LHP Pusan (Hàn Quốc) và LHP Singapore. Áo lụa Hà Đông cũng quyết có chân tại một loạt LHP quốc tế với mục đích quảng bá để bán phim là chính.

Theo một quan chức của Cục Điện ảnh, Áo lụa Hà Đông được sản xuất bằng nguồn vốn nước ngoài. Và chủ sở hữu đích thực của nó không nằm tại Việt Nam nên việc đối tác nước ngoài đưa phim dự LHP quốc tế hiện tại ngoài tầm kiểm soát của cơ quan quản lý trong nước.

Poster phim Hạt mưa rơi bao lâu.

Riêng với 1.735 km được hãng phim Kỳ Đồng giao quyền đưa đi tham dự các LHP quốc tế cho hãng BHD nên không biết BHD có thông qua cơ quan quản lý trong nước hay không.

Rõ nghịch lý khi ra nước ngoài đụng phim Việt Nam mà cơ quan quản lý Việt Nam lại không biết chỉ vì bộ phim đó có dính tí "ngoại" về mặt vốn. Trong khi đó, có những bộ phim hợp tác sản xuất với nước ngoài tại Việt Nam đoạt giải tại các LHP quốc tế, Việt Nam lại chẳng dám tự hào chỉ vì không dám chắc là của mình.

Để khỏi bị tiếng "nhận vơ", Dự án Luật điện ảnh đưa ra quy định, phim do cơ sở sản xuất có đề tài về Việt Nam, bản gốc tiếng Việt, do các bên hợp tác sản xuất thoả thuận trong hợp đồng được sự chấp thuận của Bộ VH-TT là phim Việt Nam.

Ngay lập tức, khái niệm này được chính các đạo diễn trong nước đưa ra mổ xẻ. Hầu hết ý kiến đều cho rằng trong trường hợp là phim hợp tác, muốn mang quốc tịch Việt Nam, bộ phim phải được nộp lưu chiểu tại Việt Nam và phía Việt Nam có quyền khai thác, thu lợi nhuận ở trong nước và những khu vực theo thỏa thuận trong hợp đồng.

Nhưng xác định được quốc tịch phim Việt Nam rồi thì sao. Việc đưa phim dự LHP quốc tế có nhất thiết phải qua một cửa là Cục Điện ảnh hay còn có nhiều con đường khác được mở. Biết đâu, sự mở cửa sẽ tạo ra sự đa dạng về chất lượng và nội dung phim Việt Nam tại các LHP quốc tế, đem lại cho thế giới một cái nhìn tươi trẻ hơn về điện ảnh Việt Nam.

Theo góp ý của ông Erich Busdan, cố vấn pháp lý, Vụ Tài chính & Pháp chế Trung tâm Điện ảnh quốc gia Pháp, các phim của Pháp có thể được gửi tham dự các LHP nước ngoài không cần thông qua hội đồng duyệt (nhưng tất cả những phim đó sẽ phải duyệt khi chiếu trên lãnh thổ Pháp).

Nếu học theo Pháp và nhiều nước khác trên thế giới, quyền đưa phim Việt Nam dự các LHP quốc tế nên thuộc về các đơn vị sản xuất phim. Riêng đối với phim hợp tác, cần phải cân nhắc tỷ lệ góp vốn giữa hai bên.

Trong trường hợp phía nước ngoài góp 70-90% vốn, họ có quyền đưa phim dự các LHP quốc tế với danh nghĩa phim Việt Nam và cơ quan quản lý trong nước không thể căn cứ vào điều này để gạt bộ phim ra khỏi các giải thưởng trong nước mà nó đáng được hưởng.

(Theo Thể Thao Văn Hóa)