Hoạ sĩ Nghiêm Xuân Quảng 'đối thoại' qua tranh

Bức Sen Tây Hồ của Nghiêm Xuân Quảng.

"Tôi yêu những nét mộc mạc của tranh dân gian và mong muốn làm sống lại vẻ đẹp của cuộc sống nông thôn Việt Nam qua từng nét vẽ", đó là tâm sự của hoạ sĩ và cũng là chủ đề chính của cuộc triển lãm lần này tại 43 Tràng Tiền, kéo dài từ ngày 8 đến 13/10.

Trong khi các hoạ sĩ trẻ đang tìm đến với những xu hướng hội hoạ mang dáng dấp của phương Tây, tìm thể nghiệm ở các thể loại tranh trừu tượng, siêu thực... thì hoạ sĩ Nghiêm Xuân Quảng vẫn trung thành với những bút pháp thể hiện truyền thống. Ông tự nhận mình là người cổ lỗ, không chịu "nhích" mình đến với cái mới mẻ, nên đã nhiều năm Nghiêm Xuân Quảng vẫn tìm về với đề tài dân gian. Cả khi ông vẽ về Hà Nội - xuân xưa, xuân nay hay về Sen Tây Hồ thì người ta vẫn thấy thấp thoáng đâu đó nét vẽ mềm mại trong sáng của những bức tranh Đông hồ. Có điều hoạ sĩ thể hiện những cảm hứng ấy bằng một thể loại cũng đòi hỏi nhiều sự tài hoa của đôi tay nghệ sĩ: tranh khắc. Cảm hứng hoài cổ của nghệ sĩ từ việc miêu tả những cảnh sinh hoạt mang bản sắc văn hóa của người Hà Nội được chuyển tải một cách tinh tế lên tranh.

Tranh khắc của Nghiêm Xuân Quảng thường diễn tả các nội dung rất gần với cuộc sống thường ngày. Dường như những ý tưởng của hoạ sĩ đã bộc lộ trong từng nét khắc nhưng người xem vẫn bị cuốn hút bởi những hình ảnh quen thuộc ấy. Từ cảnh thiếu nữ ngồi thêu, dáng vóc tròn trịa và đôi tay uyển chuyển theo mỗi đường kim đến một tiểu quét sân chùa. Trong khung cảnh yên tịch nơi cửa thiền, nhân vật tiểu xuất hiện không làm cảnh tĩnh thêm mà như mang lại cho cảnh sự ấm áp của cuộc sống đời thường. 

Bức Hội xứ mường.

Điểm dễ nhận thấy trong tranh khắc Nghiêm Xuân Quảng là thường có bóng dáng của những thiếu nữ. Cô gái trong bức Trang điểm với gương mặt tròn, phúc hậu ngắm mình trong gương như có cả nét e thẹn ngượng ngùng rất Á đông. Một thiếu nữ Ngủ trưa gợi người ta nhớ về những bài thơ táo bạo của hồ Xuân Hương nhưng vẫn có nét duyên dáng, ý nhị. Các hình ảnh khắc hoạ trong tranh thường xuất hiện sóng đôi, quấn quýt. Vẽ Sen Tây Hồ, nhưng những bông sen chỉ làm nền cho vẻ đẹp con người. Cô gái mặc yếm thắm "thắt đáy lưng ong" và gương mặt rạng rỡ của em bé gái là điểm nhấn tạo nên thần thái của hoạ phẩm. Rồi cảnh úp nơm hay niềm vui sau lao động, hoạ sĩ đã mang cái hồn của cuộc sống nông thôn Việt Nam để "đối thoại" với người xem.

Ngay trong cùng một thể loại tranh khắc, ông cũng luôn chú ý đến thủ pháp đặc trưng của từng chất liệu. Khắc trên vóc là hệ thống nét sử dụng là nét chìm còn khắc trên các chất liệu khác như gỗ, thạch cao lại là nét nổi, nhằm thể hiện nét thanh mảnh chi tiết. Ông biết cách làm phong phú cách diễn hình của nét và tạo được dấu ấn riêng trong tác phẩm. Nhưng điều đáng trân trọng nhất ở ông có lẽ là tình yêu và sự nâng niu những giá trị văn hoá dân gian truyền thống. Ông muốn lưu giữ nó và gửi gắm tình yêu ấy trong các hoạ phẩm của mình. Hoạ sĩ Trịnh Sinh Nha đã dành cho ông nhận xét: "Từ cảm hứng sáng tạo đến ý tưởng nghệ thuật, Nghiêm Xuân Quảng đã triệt để khai thác nét tinh hoa của nghệ thuật tranh khắc điển hình".

Đức Anh