Ngày tiếp quản thủ đô qua ống kính người Hà Nội

Viết khẩu hiệu chào mừng ngày Tiếp quản.

Trong tâm thức của người dân Hà thành 50 năm trước, người ta vẫn nhớ như in khoảnh khắc ngày tiếp quản thủ đô 10/10. Triển lãm ảnh về ngày này đang diễn ra tại 43 Tràng Tiền, đã mang đến sự đối sánh về một Hà Nội xưa và nay.  

Đó là một ngày không tiếng súng. Không có những trận giao tranh dữ dội từ các cửa ô mở đường cho cánh quân thần tốc tiến vào giải phóng. Có một Hà Nội thanh bình, rộn rã với những gương mặt rạng ngời hạnh phúc trong ngày tiếp quản thủ đô. Ngày 10/10/1954 diễn ra cuộc bàn giao chính quyền đúng như thoả thuận được ký kết tại hiệp định Geneva.

Một Hà Nội thực sự được giải phóng từ chiến thắng Điện Biên lịch sử. Những khoảng khắc thiêng liêng được ghi lại qua ống kính của chính những người dân nơi đây. Không phải những phóng viên đi cùng đoàn quân giải phóng, họ là người đang trực tiếp sống trên mảnh đất này. Và người xem được chiêm ngưỡng một góc nhìn khác của người Hà Nội, những con người đất Hà thành thanh lịch, hào hoa đứng trong hàng ngũ người dân vùng tạm chiếm hướng ống kính về đoàn quân chiến thắng trở về. Những bức ảnh bấy lâu vẫn nằm yên trong các album ảnh gia đình như những kỷ niệm riêng tư, nay trở thành tư liệu lịch sử sống động và chân thật. Niềm vui, niềm hạnh phúc của người dân như truyền vào mỗi tấm hình, và đọng lại trong đó cũng là sự hân hoan của Hà Nội.

Đám đông vây quanh đoàn xe tiến vào thành phố.

Người dân được quay trở lại, tận mắt chứng kiến cuộc sống và đổi thay của mảnh đất nghìn năm văn hiến. Hơn thế, là chân dung, hình ảnh phố phường Hà Nội trong ngày tiếp quản qua các lăng kính và cảm nhận của mỗi tác giả. Các nhiếp ảnh gia Phan Xuân Thuỷ, Nguyễn Duy Kiên, Nguyễn Văn Lâm hay Thân Trọng Ninh tìm cho mình nhiều góc độ tiếp cận khác nhau. Có người đi sâu vào khắc hoạ hình ảnh lính Pháp trong giờ phút cuối cùng rời khỏi điểm chốt tại ngã tư Hàng Bông. Đoàn quân bại trận trải bóng dài trên đường phố, đi trong im lặng, rồi cả chiếc môtô cuối cùng của quân cảnh nằm lạc lõng giữa phố phường. Người Pháp rút khỏi mảnh đất nghìn năm văn hiến dường như vẫn mang theo cái cảm giác ngỡ ngàng về sức mạnh thần kỳ của một dân tộc. Tác giả Thân Trọng Ninh còn chớp được gương mặt của một lính Pháp với cái nhìn quay đầu về phía sau, như tiếc nuối. Các hình ảnh đối lập được đặt cạnh nhau, bên cái lặng lẽ, im lìm của quân lính Pháp là sự rộn rã cờ hoa của người Hà Nội. Nhưng lẩn khuất đâu đó, người ta vẫn thấy một Hà Nội yên bình với những con đường trải dài vắng tanh không một bóng người.

Không chỉ là sự bày tỏ bằng hình ảnh, mỗi bức ảnh còn là tâm thức của người dân Hà Nội về một sự kiện cách đây đã 50 năm.

Những người lính Pháp trước khi rời Hà Nội.

Ta gặp lại những vườn hoa cửa Nam, ngã năm Bờ Hồ, ngã năm Hàng Đào, Hàng Bồ, Hàng Bạc của mấy chục năm về trước. Vừa có nét thân quen nhưng cũng thật lạ lẫm, qua hai sắc màu đen trắng, người xem có thể mường tượng niềm phấn khởi của người và cảnh. Hình ảnh các kiốt bán hoa ở phố Hàng Khay được thu lại trong ống kính, nằm im lìm giữa lòng Hà Nội cũng như hồi hộp chứng kiến sự chuyển giao thiêng liêng ấy. Mọi góc cảnh của Hà Nội, từ một hẻm nhỏ lấp ló những ánh mắt ngây thơ của các em nhỏ đến con đường rợp bóng cây, vắng tanh không một bóng người đã bổ sung vào nguồn ký ức của người xem một Thăng Long Hà Nội nghìn năm truyền thống văn hiến và cách mạng. Những hình ảnh cho ta một sự đối sánh về Hà Nội xưa và nay.

Hà Nội đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận của thơ ca, âm nhạc. Và hội hoạ cũng tìm cho mình một nét riêng khi lưu giữ được hình ảnh về cuộc sống con người nơi đây qua khoảnh khắc lịch sử - ngày tiếp quản thủ đô.

Thu Hà