Nhà văn Kim Lân và sự im lặng của nỗi buồn

Phim Chị Dậu với sự góp mặt của nhà văn Kim Lân.

Đã lâu Kim Lân không cầm bút viết. Đôi khi ông viết về một người bạn văn chương đã khuất, nhưng đó chỉ là dòng văn của người dương gian nhớ người đã vắng bóng. Ông viết như một cuộc trò chuyện với hư vô, vậy mà cả những cuộc trò chuyện ấy cũng không làm ông cạn nỗi buồn.

Nhưng những gì ông viết của mấy chục năm về trước vẫn được không ít độc giả tìm đọc với những lý do khác nhau, vẫn được giảng dạy và vẫn được học sinh làm bài thi. Sao ông không viết văn nữa? Sao ông im lặng từ mấy chục năm trước và sẽ im lặng hết cuộc đời? Mốc thời gian ngừng viết văn là từ khi ông công bố cái chuyện Con chó xấu xí. Ông thở dài và nói rằng khi người ta đã nhận mình là con chó xấu xí rồi thì biết làm gì nữa đây.  

Bắt đầu xuất hiện trên văn đàn khi mới ngoài hai mươi tuổi, Kim Lân bảo lúc đó ông viết bằng cách bắt chước người này lại đến người khác. Viết như thế thì viết cả đời cũng không tả đúng cái mặt mình. Nếu không là chính bản thân thì chẳng bao giờ có thể là ai cả. Thế rồi, tờ báo Trung Bắc Chủ nhật làm một số chuyên đề về vợ lẽ. Kim Lân viết Vợ lẽ và ngay lập tức truyện của ông thành công.

Ông thú nhận, thành công của Vợ lẽ có phần nhờ vào hoàn cảnh thật. Cụ thân sinh ra ông lấy những ba vợ, và ông là con của một trong số người vợ lẽ. Ngày ấy nhiều người đàn ông có vợ lẽ lắm. Bây giờ đàn bà tự do quá và ghê gớm quá. Thời gian đã cho họ quá nhiều mặc dù chế độ một vợ một chồng là lẽ đương nhiên trong xã hội văn minh. Cũng từ ngày đó, ông chỉ viết những gì ông hiểu, những gì ông khổ đau và thương nhớ. Và gương mặt văn chương của Kim Lân hiện ra sống động, đầy ấn tượng mà ai đã nhìn thấy sẽ chẳng dễ quên.  

Rồi đến một ngày, Kim Lân nhận ra không thể cứ lấy gương mặt riêng biệt của mình mà đi đâu, làm gì cũng được. Trong cuộc đời này, nhiều lúc miệng mình đấy mà cái cười lại của người khác, mắt mình đấy mà lệ rơi vào lại từ đẩu từ đâu, tay mình đấy lại cầm cái mình không muốn cầm, chân mình đấy mà lại đi vào cái ngõ mình không định bước. Đúng là sống mới thực là khó, trong khi đó nhiều người lại ngỡ chết khó hơn.

Thế là ông chán viết. Rồi ông bỏ bút hẳn. Bỏ lâu thành thói quen. Có lúc trong đầu muốn viết một cái gì đó lại ngại. Ngại cái cụ thể và ngại cả những mơ hồ.

Chiều mùa đông nhanh tối, trong căn phòng tranh tối tranh sáng, những cổ vật trong nhà cũng chuyển động theo từng bước đi của nhà văn. Tất cả mọi chuyển động của ông, của những cổ vật là sự chuyển động của thời gian. Hỏi ông đã viết hồi ký chưa? Ông im lặng một lát rồi nói sẽ không viết, bởi viết hồi ký thì nhiều chuyện quá. Hồi ký là sự thật. Mà sự thật lại thường đau đớn. Ông bảo ông cứ chơi nhung nhăng để cho vui, cho đỡ buồn. Nhiều năm trước ông có đóng phim. Mấy năm trước người ta thấy ông trên tivi bàn về văn hoá trà. Tất cả cũng là chơi thôi mà.  

Với ông, chơi là cách tốt nhất để chạy trốn. "Chẳng cố tình trốn chạy ai cả. Tôi chạy trốn chính tôi. Chạy trốn chính mình là cuộc chạy trốn khó khăn nhất, lâu dài nhất. Và cuộc chạy trốn ấy chỉ kết thúc khi người ta bước vào giữa lâu đài của cái chết".

(Theo Công An Nhân Dân)