Phạm Thị Ngọc Liên: 'Cố vùng vẫy, nhưng không nổi loạn'

Phạm Thị Ngọc Liên tại đảo Ellis - New York 2003.

"Thơ là thứ khao khát kỳ lạ buột ra từ trái tim. Nó khiến tôi mãn nguyện khi được bộc lộ ra thành câu chữ. Còn văn, tôi không thể chỉ viết ra bằng cảm xúc của mình mà phải hoá thân vào nhân vật, khóc cười cùng nhân vật. Nó chậm, âm ỉ và không dễ dàng chút nào", nhà văn nữ Phạm Thị Ngọc Liên tâm sự.

- Ẩn ức mà chị từng viết "Em muốn giăng tay giữa trời mà hét" cách đây 12 năm, thực ra là gì?

- Là nỗi khắc khoải về thân phận đàn bà. Tôi nghĩ, trong mỗi người đàn bà đều có những khao khát giống nhau: được yêu và hạnh phúc. Vì những điều đó, họ chấp nhận hy sinh và thua thiệt mà người đàn ông, hoặc cuộc đời dành cho mình. Chấp nhận, vì không thể, hoặc không dám phản kháng số phận. Nhưng, trong tâm hồn, họ ước mơ một sự thay đổi, thoát khỏi bế tắc của phận số. Giữa chuyện "muốn" và "làm" còn một khoảng cách rất xa. Nó vẫn mãi là sự ẩn ức, nỗi buồn, một thứ hạnh phúc đau đớn.

- Còn với "Thức đến sáng và mơ..." thì sao?

- Đó là một nỗi cô đơn đẹp. Người đàn bà bằng lòng với chuyện "độc hành cùng mặt trăng", tìm những khoảnh khắc hạnh phúc.

- Có người bảo chị kể tội đàn ông trong chuyện hơi nhiều. Vì sao thế?

- Thật ra, tôi vẫn là người phụ nữ có tư tưởng phong kiến khi nghĩ rằng phụ nữ nên ở vị trí thứ nhì, để người đàn ông của mình đứng hàng thứ nhất. Nhưng ở vị trí thứ nhì đó, cô ta từng biến mình thành cái bóng của người đàn ông. Trong chuyện của tôi, nhân vật thứ hai thường bị chà đạp, bị lợi dụng, bị ruồng rẫy, phản bội, phải chấp nhận số phận không vui. Tôi chỉ muốn nhắc người phụ nữ rằng họ nên ý thức mình là ai, và nên yêu thương chính bản thân họ nhiều hơn.

Còn những nhân vật nam của tôi thường đại diện cho lớp đàn ông hời hợt, ích kỷ và yếu hèn, xem nhẹ tình cảm của người phụ nữ. Cái "tội" đó, ai đã là phụ nữ đều cũng muốn kể chứ chẳng riêng gì tôi đâu. Trong một truyện ngắn, tôi có trích dẫn lời nữ nhà văn Pháp: "Phụ nữ vẫn thường yêu lầm người". Sự "lầm lẫn" này đôi khi người ta biết nhưng phải chấp nhận vì không thay đổi được điều gì, vì bị ràng buộc bởi xã hội, tư tưởng, nếp sống... Cho nên mới có những bi kịch gia đình: Nấp sau bức bình phong hạnh phúc bình yên là địa ngục, nơi cuộc sống chỉ tiếp tục bằng bổn phận và trách nhiệm, còn tình cảm thì đã lụi tàn.

- Chị đã vùng vẫy khá lâu, đã nổi loạn để tìm một vị trí cho người phụ nữ. Kết quả đó thế nào?

- Tôi cố vùng vẫy, nhưng không nổi loạn. Tôi ý thức được mình là một bản thể gồm người con, người mẹ, người chị, người yêu trong gia đình. Tôi biết phải chấp nhận điều gì, không phản ứng với điều gì. Đó là cuộc sống. Nhưng con người viết văn, làm thơ của tôi luôn gắng vượt lên trên vị trí kìm nén đó.

- Nghề cầm bút giúp chị những gì?

- Giúp... già đi rất nhanh. Theo tôi, người phụ nữ cầm bút khổ cực kỳ vì họ nhạy cảm hơn những phụ nữ bình thường khác. Họ có thể "thấy" trước mọi vấn đề và dễ day dứt vì những chi tiết nhỏ mọn mà người khác có thể bỏ qua. Điều duy nhất đem lại hạnh phúc cho họ là khả năng viết ra tất cả những gì đang ẩn chứa trong lòng.

(Theo Lao Động)