Nhà văn Lê Lựu nói về tiểu thuyết Việt Nam

Hiện nay, tiểu thuyết được ưu ái nhiều, vừa viết xong có nơi "vồ vập" in ngay, thế nhưng nhiều độc giả vẫn cho là không có tác phẩm hay, lời văn sống sượng, nghèo nàn. Dưới đây là cuộc trao đổi với nhà văn Lê Lựu, tác giả của tiểu thuyết "Thời xa vắng", "Hai nhà", "Đại tá không biết đùa".

- Tiểu thuyết Việt Nam suy giảm, theo anh, nguyên nhân là từ đâu?

- Đầu tiên là người viết già, vốn liếng cũ, nói được nhiều điều nhưng tốc độ chậm không đúng với nhịp sống quay đến chóng mặt hiện nay. Họ chỉ mê mải với một thông tin là quá khứ, ấn tượng của quá khứ. Lớp người này từ 50 tuổi trở lên.

- Anh nghĩ gì về các nhà văn trẻ viết tiểu thuyết?

- Người viết trẻ tiếp cận đời sống nhanh, quan hệ giao lưu rộng, phóng khoáng, nhiều thông tin. Họ dễ bắt nhập với cái mới, đồng hành được với người đọc. Nhưng khuyết điểm lại chính là do nhanh quá. Nhanh đến mức làm trơn chuội tất cả mọi thứ: ấn tượng, nhân vật, tính cách, không khí xã hội và kể cả những chi tiết nhỏ để làm nên nhà văn lớn cũng không có dấu ấn riêng biệt của người viết. Đọc các nhà văn trẻ hiện nay, người ta không thấy có sự dừng lại, đọng lại những gì da diết, khắc khoải. Phần khác do họ quá thông minh, quá hiểu biết trên mọi lĩnh vực, nên cái gì cũng như là biết rồi để không tìm hiểu, khám phá và không đủ kiên nhẫn để truy tìm tận gốc những nguyên nhân tạo nên quan niệm, tính cách của nhân vật. Cũng chính vì hiểu biết quá nhiều nên không nhất nghệ tinh như các cụ đã dạy. Một điều cũng đáng lưu ý, là ngày xưa ông bà cha mẹ chúng ta rất trân trọng nghề cầm bút, còn bây giờ, kể cả thế hệ đàn anh và bản thân tôi coi văn như một nghề chơi, đùa giỡn, bỡn cợt, đôi khi sàm sỡ với việc viết và in, sàm sỡ hội thảo, đàm luận, sàm sỡ tâng bốc nhau trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đặc biệt trong hoàn cảnh đời sống hiện nay, mục tiêu viết để kiếm sống cũng không phải không có.

- Anh nghĩ gì khi có ý kiến cho rằng tiểu thuyết suy giảm cũng bắt nguồn từ nguyên nhân bạn đọc?

- Đó là nguyên nhân quyết định làm tiểu thuyết chững lại và suy giảm. Không phải tất cả nhưng có một bộ phận bạn đọc vừa không rộng lượng với sự kiếm tìm phám khá của nhà văn, lại vừa không chấp nhận sự khác biệt, sáng tạo nghệ thuật. Hiện nay, có tình trạng cái hay bạn đọc không chấp nhận, cái dở lại tâng bốc, bất chấp giá trị thực của nó ra sao. Không ít truyện lúc mới in người ta bảo nó bậy bạ, lếu láo nhưng vài ba chục năm sau lại bảo là nó hay quá, đưa cả vào sách giáo khoa. Rất ít khi có sự bình đẳng giữa người đọc và người viết, tức là tạo điều kiện cho người viết trình bày và bảo vệ quan điểm của mình đến cùng.

(Theo Thể Thao - Văn Hoá)