Sức nặng của bầu cử tổng thống Iran

Lãnh tụ tối cao của Iran Ayatollah Ali Khamenei phát biểu trực tiếp trên truyền hình nước này sau khi bỏ phiếu bầu tổng thống, ngày 12/6. Ảnh: Reuters.

Trong vòng một tuần, ở Trung Đông diễn ra hai cuộc bầu cử quan trọng sẽ quyết định tương lai việc giải quyết xung đột khu vực và sẽ phần nào dự đoán được các tiến bộ mà chính quyền Mỹ có thể đạt được trong tiến trình hòa bình ở Trung Đông.

Người Lebanon bầu quốc hội mới ngày 7/6, còn người Iran bầu tổng thống vào ngày 12/6. Những ai biết về vai trò của Iran và Lebanon trong sự ổn định ở khu vực khó mà không đặt cạnh nhau hai cuộc bầu cử quan trọng nói trên. Kết quả của cuộc bỏ phiếu ở nơi này tất yếu sẽ ảnh hưởng tới kết quả hòm phiếu ở nơi kia và tác động lớn đến toàn bộ tiến trình hòa bình khu vực.

Diễn ra chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ có bài phát biểu gửi thông điệp hòa giải của Mỹ trực tiếp tới thế giới đạo Hồi, cuộc bầu cử quốc hội ở Lebanon đã “cắt cỏ dưới chân” lực lượng chính trị chủ trương dùng vũ lực của nước này. Chiến thắng của phe thân phương Tây là thất bại lớn của phong trào Hồi giáo Hezbollah được Iran hậu thuẫn, và tạo một cú hích cho chính sách hòa bình ở Trung Đông của Tổng thống Mỹ Barack Obama.

Đây là phép thử lớn đầu tiên ở Trung Đông kể từ khi ông Obama thúc giục thế giới Hồi giáo chống lại chủ nghĩa cực đoan bạo lực và kêu gọi Israel và các nước Arập cùng chung tay xây dựng hòa bình. Những lời chúc mừng đến từ khắp nơi, Liên Hợp Quốc, các lãnh đạo Liên đoàn Arập, Mỹ, Pháp, Ai Cập và Jordan. Israel cũng cảm thấy “dễ thở” hơn khi phe ôn hòa ở Lebanon đã chiến thắng.

Tuy nhiên, kết quả bầu cử thiên về người Shiite không đồng nghĩa với việc Hezbollah sẽ từ bỏ những quyền lợi của họ. Không loại trừ nguy cơ về một làn sóng đánh bom, khủng bố, ám sát mới ở nơi vốn là "sàn đấu" bất phân thắng bại giữa Mỹ, phương Tây và các đồng minh Arập trung hoà với Iran, Syria và Hezbollah. Người ta đang lo ngại một kịch bản giống như trường hợp Hamas tại Palestine có thể lặp lại ở Lebanon. Một năm sau cuộc bầu cử cơ quan lập pháp ở Palestine, Hamas đã dùng vũ lực giành chính quyền tại Gaza, đẩy chính quyền Palestine sang Bờ Tây như hiện nay. Có người gọi Gaza hiện nay là “nhà nước Hamastan”.

Câu hỏi đặt ra hiện nay là thất bại của Hezbollah liệu có làm giảm bớt phần thắng của đương kim Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad hay không? Bản thân ông này từng tuyên bố thành công của liên minh của Hezbollah và những người ủng hộ thủ lĩnh thiên Chúa giáo Lebanon Michel Aoun sẽ góp phần tạo ra chiến thắng của phe ông. Liệu người dân Iran có xem xét bối cảnh mới trong khu vực để xác định lại quan điểm của mình? Và liệu quan điểm cởi mở hơn của chính quyền mới ở Mỹ thời gian gần đây có khiến chính quyền sắp tới của Iran bớt cứng rắn hơn?

Không phải vô tình khi Tổng thống Mỹ Barack Obama trong bài phát biểu quan trọng hướng tới 1,5 tỷ người Hồi giáo ở Cairo vừa qua chỉ đề cập một cách rất lướt đến vấn đề Iran. Mỹ đang chờ xem ai sẽ lên nắm quyền ở Tehran mới tung ra phương án hành động nhằm giải quyết hồ sơ hạt nhân của quốc gia Hồi giáo này.

Tại Iran, Tổng thống Mamoud Ahmadinejad đang đối đầu với ba ứng cử viên có xu hướng chỉ trích chính phủ dân tộc cực đoan hiện thời. Đương kim Tổng thống thề rằng nếu tái đắc cử, ông sẽ không đàm phán với các nước lớn về chương trình hạt nhân mà ông đã coi là một sự nghiệp quốc gia sẽ phải thành công. Trong khi đó, các đối thủ của ông, theo đường lối ôn hòa hơn, gồm cựu Chủ tịch quốc hội Medhi Karoubi và cựu thủ tướng Hossein Moussavi, cam đoan sẽ giảm căng thẳng với phương Tây nếu họ lên nắm quyền. Tuy nhiên, không ứng cử viên nào đề nghị chấm dứt chương trình làm giàu mà phương Tây cảnh báo, một vạch đỏ mà chỉ lãnh đạo tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei dám bước qua.

Mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn trong cuộc bầu cử lần này, nhưng không ai đánh giá thấp khả năng giành chiến thắng của Tổng thống Ahmadinejad. Hiện tại, ông vẫn giành được sự ủng hộ của bộ máy chính quyền, quân đội, Lực lượng Vệ binh Cách mạng, và cả người dân Iran ngay cả khi họ chưa hài lòng với chính sách dân túy của đương kim Tổng thống cũng như việc ông không quan tâm nhiều đến kinh tế và có chính sách đối ngoại cứng rắn.

Nếu đương kim Tổng thống tái đắc cử, ít khả năng Iran sẽ có quan điểm ôn hòa hơn trong chương trình hạt nhân. Nếu vấn đề Iran không được giải quyết, Israel sẽ càng cứng rắn hơn trong cuộc xung đột với Palestine và thế giới Arập, đồng thời không loại trừ một cuộc chiến tranh với Iran. Tổng thống Mỹ Barack Obama sẽ phải đặt quan hệ Mỹ - Israel lên bàn cân tiểu li để vạch ra kế hoạch giải quyết cuộc khủng hoảng trong khu vực. Tất cả những điều này sẽ làm khó hơn cho việc hiện thực hóa tuyên bố của ông tại Berlin vừa qua, theo đó, ông khẳng định tiến trình hòa bình ở Trung Đông sẽ có đột phá trong năm nay.

Bạch Dương