Nôn và tiêu chảy: Con bạn ốm tới mức nào?

Cần theo dõi sát các dấu hiệu mất nước của trẻ.

Người làm cha mẹ không thể tránh khỏi chuyện con cái bị tiêu chảy, nôn hoặc bị cả hai vào một thời điểm nào đó. Khi nào điều này là nguy hiểm và phải điều trị ra sao? Giáo sư Steven Schwartz, Trung tâm y tế Suny Brooklyn, và bác sĩ Daniel Neuspiel, Phó chủ nhiệm khoa Nhi, Trung tâm y khoa Beth Israel (New York) sẽ giúp bạn tìm ra lời giải đáp.

1. Xin bắt đầu từ câu hỏi cơ bản: Tiêu chảy là gì?

- Steven Schwartz: Tiêu chảy là sự thay đổi tần số và độ đặc của phân so với kiểu đi ngoài bình thường của đứa trẻ. Mỗi trẻ có một kiểu mẫu riêng, rất khác biệt. Cha mẹ cần ghi nhớ rằng những điều được coi là bình thường ở một trẻ có thể sẽ là không bình thường đối với trẻ khác. Triệu chứng tiêu chảy có thể đi kèm hoặc không đi kèm sốt và các biểu hiện khác. Nếu cha mẹ băn khoăn không biết con mình có bị tiêu chảy không thì tốt nhất là nên hỏi bác sĩ.

2. Lứa tuổi của trẻ có ảnh hưởng tới mức độ nặng của tiêu chảy?

- Steven Schwartz: Khi trẻ lớn bị tiêu chảy, chúng ta có thể chắc chắn rằng điều này liên quan tới chế độ ăn, hoặc do nhiễm trùng đường tiêu hóa (thường là do virus). Ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ dưới 6 tháng, và đặc biệt là trẻ dưới 2-3 tháng, tiêu chảy có thể là biểu hiện của một bệnh nghiêm trọng hơn nhiều. Vì vậy, khi trẻ nhỏ bị tiêu chảy, nhất thiết phải liên hệ ngay với bác sĩ.

- Daniel Neuspiel: Tùy theo lứa tuổi, hậu quả của tiêu chảy cũng rất khác nhau. Trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn nhiều so với trẻ lớn.

3. Nguyên nhân dẫn tới tiêu chảy?

- Daniel Neuspiel: Nguyên nhân hay gặp nhất ở trẻ nhỏ là rotavirus. Loại virus này có mặt ở khắp nơi trên thế giới và rất hay lây nhiễm.

4. Việc thay sữa mẹ bằng sữa công thức có làm cho phân thay đổi?

- Steven Schwartz: Một số trẻ bú mẹ, nhất là trẻ trên 1 tháng tuổi, có thể chỉ đi ngoài 1 lần/tuần. Những trẻ khác có thể đi 10 lần/ngày. Mỗi trẻ đều có kiểu đi ngoài riêng của mình. Nếu kiểu đi ngoài này thay đổi thì cần để tâm và coi đó là chuyện bất thường.

- Daniel Neuspiel: Phân của trẻ được nuôi bằng sữa công thức thường rắn hơn. Đó là do sự khác biệt về vi khuẩn trong ruột của trẻ bú sữa mẹ và trẻ bú bình.

5. Nôn có phải là điều bất thường ở trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh?

- Steven Schwartz: Nôn không bao giờ là bình thường. Trẻ nhỏ có thể trớ một chút sau khi ăn, nhưng hiện tượng nôn một lượng lớn, nhất là nôn vọt hoặc nôn rất mạnh là những dấu hiệu đáng lo ngại.

6. Khi nào thì nôn được coi là nguy hiểm?

- Steven Schwartz: Sẽ là nguy hiểm đến tính mạng nếu chất nôn có màu xanh. Điều này chứng tỏ chất nôn xuất phát từ phần dưới của ruột và đó có thể là dấu hiện của tắc ruột. Trẻ có thể nôn mạnh khi bị bệnh ở dạ dày hoặc một bệnh nhiễm trùng.

7. Các dấu hiệu nguy hiểm của mất nước?

- Daniel Neuspiel: Điều này tùy thuộc tuổi của đứa trẻ. Với trẻ nhỏ (lứa tuổi mà mất nước là điều hết sức đáng lo ngại), chúng tôi tìm những dấu hiệu sớm như đi tiểu ít hơn bình thường. Việc sử dụng những chiếc tã giấy siêu thấm có thể khiến điều này trở nên khó khăn, nhưng phần lớn phụ huynh vẫn nhận biết được dấu hiệu nói trên. Ngoài ra, còn phải tìm kiếm dấu hiệu khô ở quanh miệng. Muộn hơn nữa, có thể thấy mắt trũng.

- Steven Schwartz: Khi mất nước đáng kể, đứa trẻ trở nên uể oải, thậm chí đờ đẫn. Việc cháu bé chuyển từ trạng thái kích thích sang uể oải và tiếp tục có các dấu hiệu như nôn, tiêu chảy thực sự là một dấu hiệu nguy hiểm.

8. Cha mẹ cần làm gì?

- Steven Schwartz: Điều nãy cũng phụ thuộc nhiều vào độ tuổi của trẻ. Các cháu dưới 3 tháng tuổi nhất định phải được bác sĩ nhi khoa khám.

9. Thế còn trẻ lớn hơn mà vừa nôn vừa tiêu chảy?

- Daniel Neuspiel: Điều này tùy thuộc vào việc đứa trẻ đi ngoài và nôn nhiều hay ít, và có giữ được nước đưa vào bằng đường uống không. Nếu trẻ tiếp tục nôn và không giữ được chút nước nào thì phải đưa đi khám bác sĩ, bất kể ở độ tuổi nào. Nhưng nếu trẻ bù đủ nước và không bị mất nước thì có thể điều trị tại nhà, bằng các dung dịch điện giải.

10. Dung dịch điện giải nào?

- Daniel Neuspiel: Biệt dược Pedialytes chẳng hạn. Ngoài ra, còn có nhiều loại dung dịch điện giải khác nữa. Về cơ bản, chúng đều gồm nước và một số thành phần hóa học có tác dụng giữ nước. Các dung dịch này dễ hấp thu hơn nước hoa quả và các đồ uống khác. Cần lưu ý là sau khi pha, chỉ được dùng trong 24 giờ.

- Steven Schwartz: Những loại nước có nồng độ đường cao (như nước hoa quả) có thể làm tình trạng tiêu chảy nặng thêm. Vì vậy, không nên dùng các nước này mà phải dùng dung dịch điện giải.

Thu Thủy (dịch từ Healthology)