Vì sao doanh nghiệp không muốn đưa tranh chấp ra tòa?

Cả nước chỉ thụ lý 575 vụ án kinh tế trong năm 2001, giảm 29,5% so với năm 2000, bằng khoảng 1/9 vụ mà trọng tài kinh tế nhà nước thụ lý năm 1994. Con số trên chứng tỏ doanh nghiệp ngày càng không muốn trông cậy vào tòa. Có nhiều nguyên nhân cho tình trạng này.

Chiều 26/2, kế toán trưởng Công ty Kinh doanh, Sản xuất Sài Gòn - Đăk Lăk (SADACO) Trần Huy Vinh phấn khởi: “Ngày mai là hết hạn tạm hoãn thi hành án theo quyết định của TAND Tối cao. Chúng tôi sẽ đến Phòng Thi hành án TP HCM đưa đơn yêu cầu tiếp tục thi hành án, để lấy tiền trả cho phía đối tác”. Tuy vậy, chẳng mấy ai dám chắc là chỉ “ngày mai” thôi, mọi vấn đề của vụ kiện kinh tế về lô bột mì mua từ Ấn Độ, đã kéo dài hơn 6 năm, sẽ suôn sẻ.

Huy Vinh nhớ lại và thấy rằng cuộc đời kế toán trưởng của anh cho đến nay chỉ toàn lo chuyện bột mì và kiện tụng. Còn Giám đốc Trần Quốc Mạnh thì kể rằng khi Tòa kinh tế TAND TP HCM mới thụ lý vụ án, ông chỉ là trưởng phòng. Sau đó, ông theo học một khóa ĐH luật tại chức, đã lấy bằng cử nhân mà vụ án chưa kết thúc.

Vụ án liên quan đến hơn 9.000 tấn bột mì mà SADACO mua của Ấn Độ, có bảo hiểm của Công ty Bảo hiểm TP HCM (Bảo Minh). Tàu bị chìm, song Bảo Minh từ chối bồi thường. SADACO phát đơn kiện từ đầu năm 1997, nhưng phải cuối tháng 10/1999 mới mở được phiên tòa sơ thẩm, tuyên buộc Bảo Minh bồi thường 22,5 tỷ đồng. Đôi bên cùng chống án, nhưng cũng phải gần 2 năm sau, ngày 11/7/2001 mới có phán quyết cuối cùng của cấp phúc thẩm.

Án tuyên chung thẩm, “có hiệu lực thi hành ngay, các bên đương sự không còn quyền kháng cáo”, nhưng khi SADACO yêu cầu thi hành án thì lại bị VKSND Tối cao “chặn” lại bằng quyết định yêu cầu hoãn thi hành 3 tháng để “xem xét lại vụ án theo trình tự giám đốc thẩm”. Hết thời hạn trên thì lại có quyết định hoãn thêm 3 tháng nữa của TAND Tối cao...

Chỉ là một điển hình

Thực tế, với hoạt động kinh tế ở nước ta hiện nay, vướng mắc trong làm ăn thường xảy ra, nhưng chẳng mấy đơn vị muốn nhờ tòa xử lý như SADACO. Lý do một phần, như Chánh tòa Kinh tế TP HCM Phạm Xuân Thọ nói là chưa có một bộ luật tố tụng kinh tế hoàn chỉnh, trong khi các quy định cũ từ nhiều năm trước không còn phù hợp với thực tế, nên lắm khi chính các quan tòa cũng chịu... bó tay. Một nguyên nhân khác là hiếm có vụ án nào được giải quyết nhanh gọn, đúng như quy định của pháp luật.

Các nguyên nhân trên đã làm lượng án kinh tế thụ lý tại các tòa địa phương ngày càng giảm. Báo cáo tổng kết năm 2001 của TAND Tối cao phân tích: “Trước hết là các doanh nghiệp không muốn khởi kiện vì việc giải quyết qua nhiều cấp xét xử, và trên thực tế còn rất chậm trễ, thậm chí có những vụ kéo dài một vài năm. Ngay cả khi bản án có hiệu lực pháp luật thì việc thi hành án cũng không được giải quyết nhanh”.

Tiếng nói người trong cuộc

Thẩm phán Bùi Thị Hải, Tòa kinh tế TAND Tối cao: Thời hiệu của các vụ án kinh tế cũng là một vấn đề. Sau thời gian 6 tháng kể từ ngày phát sinh tranh chấp, các bên đã mất quyền khởi kiện. Mà trong làm ăn thì 6 tháng là quá ngắn, trong khi thời gian thụ lý giải quyết vụ án của tòa lại tới 1-3 năm. Ngoài ra còn có vướng mắc trong quá trình tố tụng, đôi khi gây thiệt hại cho đương sự.

Luật sư Nguyễn Văn Chiến, Đoàn Luật sư Hà Nội: Trình độ của các thẩm phán trong xét xử án kinh tế rất đáng bàn. Tỷ lệ sửa, hủy của loại án này là cao nhất. Tôi biết có những thẩm phán mà hầu hết bản án của họ bị hủy, sửa. Điều này lý giải tại sao doanh nghiệp thích sử dụng trọng tài kinh tế hơn là tòa. Thái độ giải quyết của tòa cũng đáng bận tâm. Tòa không còn là cơ quan thay mặt Nhà nước giúp phân xử, mà lại nghiêng về phía áp đặt quyền lực.

(Theo Thanh Niên)