Bộ trưởng Công Thương bị truy trách nhiệm về xuất khẩu gạo

Cho ngừng xuất khẩu khi giá đang cao, lúa còn nhiều, đến khi giá rớt thê thảm mới cho ký hợp đồng trở lại, trách nhiệm của Bộ trưởng đến đâu trước vấn đề xương máu của nông dân? Câu hỏi này được nhắc lại nhiều lần trong phiên chất vấn tại Quốc hội sáng nay.

Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng: "Việc tham mưu cơ chế điều hành xuất khẩu gạo trong thời gian đầu năm là phù hợp". Ảnh: Hoàng Hà.

Là người đăng đàn thứ tư, song Bộ trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng là thành viên Chính phủ nhận được nhiều câu hỏi nhất, với 50 chất vấn của đại biểu, xoay quanh ba nhóm vấn đề lớn: điều hành xuất nhập khẩu, gian lận thương mại và sản xuất kinh doanh của Tập đoàn Điện lực.

Gần hết nửa buổi chất vấn sáng nay, Bộ trưởng Hoàng phải nhiều lần giải đáp thắc mắc của các đại biểu khu vực ĐBSCL về điều hành xuất khẩu gạo, cho dù những vấn đề này ông đã giải trình bằng văn bản gửi đại biểu. Ngay cả khi chủ tọa phiên họp đề nghị chuyển sang bàn về các vấn đề khác, vẫn có đại biểu đăng ký hỏi thêm.

Đại diện cho cử tri tỉnh An Giang, đại biểu Phạm thị Hòa tỏ ra không hài lòng với phần giải trình bằng văn bản của người đứng đầu ngành Công Thương, cơ quan tham mưu cho Chính phủ về điều hành xuất khẩu gạo. Theo bà Hòa, cần tách bạch giữa lúa vào gạo, giá gạo mới là yếu tố ảnh hưởng tới lạm phát, còn lúa thì không. Bà cho biết thêm, nông dân nơi bà trúng cử cũng không hài lòng khi Bộ trưởng cho rằng bà con gieo cấy lúa chất lượng kém, không phục vụ cho xuất khẩu, vì lâu nay bà con vẫn trồng chủng loại lúa đó để sản xuất gạo 25% tấm xuất sang thị trường truyền thống Philippines.

Đại biểu Lê Thị Dung cũng cho rằng phần trả lời của Bộ trưởng Hoàng không làm thỏa mãn cử tri khu vực ĐBSCL và tiếp tục truy trách nhiệm người tham mưu cho Chính phủ khi để giá rớt thê thảm từ 1.200 USD mỗi tấn xuống gần 300 USD và sản lượng dự báo tăng thêm 2 triệu tấn mới đề nghị cho ký hợp đồng trở lại. "Trễ một giờ cũng gây thiệt hại cho nông dân. Vậy mà Bộ trưởng chỉ nhận trách nhiệm một phần, vì cơ chế điều hành bất cập, chưa kịp thời. Nhận trách nhiệm như vậy là chưa thỏa đáng", đại biểu Dung nhấn mạnh.

Trước bức xúc của các đại biểu, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng điềm đạm nhắc lại việc mình đã nhận một phần trách nhiệm trước Quốc hội. Và theo ông, điều hành xuất khẩu gạo là vấn đề phức tạp, phạm vi rộng, có thể có nhiều quan điểm khác nhau nên phần trả lời bằng văn bản có thể chưa thỏa đáng với bà con nông dân, cho dù Bộ đã cố gắng giải thích kỹ.

Bộ trưởng nhắc lại bối cảnh đầu năm 2008, khi thiên tai kéo dài, nhiều diện tích lúa bị ảnh hưởng gây khó khăn cho dự báo tình hình mùa vụ xuân ở phía Bắc. Trước tình hình đó, vấn đề đảm bảo an ninh lương thực trở nên rất quan trọng và giá lương thực tăng cao đe dọa tới mục tiêu kiềm chế lạm phát. Với các hợp đồng đã ký hết tháng 6, lượng gạo theo đơn đặt hàng lên đến 2,4-2,6 triệu tấn, nhưng thực tế doanh nghiệp mới xuất được hơn 800.000 tấn. Vì thế, sau khi nghe ý kiến của Bộ Công Thương và Nông nghiệp, Chính phủ quyết định tạm ngừng ký hợp đồng mới cho tới quý III.

"Tôi xin nhấn mạnh chưa bao giờ Bộ tham mưu và Chính phủ quyết định ngừng xuất khẩu, mà là tạm ngừng ký hợp đồng mới", Bộ trưởng Hoàng tách bạch. Bộ trưởng dẫn chứng trong thời gian ngừng ký hợp đồng, các doanh nghiệp vẫn xuất khẩu. Vì thế, 10 tháng đầu năm đã xuất gần 4 triệu tấn, kim ngạch 2,5 tỷ USD, bình quân mỗi tháng xuất gần 400.000 tấn, không thấp hơn năm ngoái. Tháng 11-12 có thể xuất khẩu thêm, đến hết năm sẽ xuất được 4,5-4,7 triệu tấn, bằng hoặc lớn hơn năm ngoái.

Tình hình lương thực thế giới thay đổi nhanh kể từ tháng 7, căng thẳng về gạo của nhiều nước cũng giảm đi nhiều. Bộ đã kiến nghị điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu gạo và Chính phủ đồng ý cho ký thêm các hợp đồng mới. Tuy nhiên, Bộ trưởng Hoàng thừa nhận khi đó giá đã không còn cao như trước, cho dù tất cả các biện pháp đã được triển khai. "Tất nhiên giá không cao như trước, song tất cả các biện pháp cần thiết đã được triển khai. Chính phủ chỉ đạo ứng vốn cho hai doanh nghiệp để mua gạo cho nông dân. Đây là nỗ lực lớn của chính phủ, với mục tiêu vừa đảm bảo thu nhập của bà con".

Phần giải thích tỉ mỉ của Bộ trưởng Công Thương vẫn chưa làm hài lòng đại biểu Lê Thị Dung. Bà lần thứ hai đứng lên xin đặt câu hỏi, bày tỏ quan điểm và truy trách nhiệm Bộ trưởng cho dù chủ tọa phiên họp cho rằng vấn đề xuất khẩu gạo đã được trình bày kỹ lưỡng.

Đáp lời đại biểu, Bộ trưởng Hoàng cho rằng vào thời điểm đầu năm, nếu để thương lái ký hợp đồng mua và xuất khẩu gạo với giá cao sẽ gây nguy cơ lớn với lạm phát. Và lúc đó rất khó dự báo về sản lượng. Vì thế, ông nhận trách nhiệm tham mưu điều chỉnh chưa kịp thời khi diễn biến cung cầu và giá cả thay đổi, song phần tham mưu khi giá đang sốt hồi đầu năm là phù hợp và chính xác vào thời điểm đó.

Câu trả lời này của người đứng đầu ngành Công Thương càng khiến các đại biểu quan tâm tới vấn đề xuất khẩu gạo bức xúc. Đại biểu đưa ra dẫn chứng cho thấy Bộ nhiều lần ban hành văn bản yêu cầu ngừng ký hợp đồng và xuất khẩu gạo. Đại biểu tỉnh Đồng Tháp thậm chí còn coi đây là vấn đề xương máu của nông dân, không thể không truy trách nhiệm cá nhân của Bộ trưởng và không thể nói rằng bộ đã tham mưu chính xác.

"Tôi hiểu người nông dân hai sương một nắng, nên khi đưa ra cơ chế điều hành luôn nghĩ làm sao hạn chế ảnh hưởng tới bà con. Tôi đã nhận trách nhiệm khi tham mưu chưa kịp thời, chứ không phải là tham mưu chưa chính xác", Bộ trưởng Hoàng kiên quyết đáp lại.

Câu chuyện xuất khẩu gạo tiếp tục làm nóng nghị trường sau giời giải lao. Một số đại biểu đay lại câu nói của Bộ trương Công Thương khi cho rằng đã tham mưu chính xác và muốn truy đến cùng trách nhiệm cá nhân của ông Hoàng. Khâu dự báo có vấn đề, khiến gạo hàng hóa tồn trong kho nhiều. Cho dù tới cuối năm tăng cường xuất khẩu, đạt tới 4,5-4,7 triệu tấn như Bộ trưởng dự báo, vẫn dư ra 2,5 triệu tấn. Lúa tồn trong kho nhiều, trong khi ở khu vực ĐBSCL cứ 100 ngày lại có một vụ mới, bà con nông dân rất khó khăn.

Đến lúc này, Bộ trưởng Hoàng phải thừa nhận khâu dự báo rất khó khăn, khiến một số giải pháp đưa ra chỉ mang tính tình thế.

Tình hình sản xuất kinh doanh của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng thu hút sự quan tâm của đại biểu Quốc hội. Trong đó đáng chú ý là chuyện đề nghị tăng giá điện trong khi chất lượng dịch vụ chưa cải thiện, và lại xin trích quỹ thưởng hơn 1.000 tỷ đồng. Các đại biểu cũng đề nghị làm rõ EVN đang lãi hay lỗ, mục tiêu kinh doanh của tập đoàn là gì, tại sao trả lại 13 dự án điện mà đi đầu tư vào những lĩnh vực ngoài ngành như ngân hàng, chứng khoán, viễn thông.

Đại biểu Vũ Quang Hải cho biết, ông chịu nhiều sức ép của cử tri về việc cắt điện luân phiên và tiết kiệm điện. "Nếu năm tới đã tăng giá mà vẫn cắt điện, có tính tới việc đền bù thiệt hại cho doanh nghiệp và người dân?", đại biểu Hải chất vấn cơ quan chủ quản của EVN.

Vẫn với thái độ điềm đạm và tự tin vì chuẩn bị kỹ lưỡng, Bộ trưởng Hoàng trả lời rành rọt từng vấn đề đại biểu chất vấn. Theo ông, EVN chưa làm hết trách nhiệm khi trả lại 13 dự án điện cho Chính phủ, song tập đoàn cũng có khó khăn riêng, bởi cùng một lúc đảm đương việc phát triển nguồn điện, lưới điện, các trạm biến thế trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện năng tăng cao. Đến 2008, tình hình kinh tế biến động, chính sách tiền tệ bị thắt chặt khiến khó tiếp cận vốn ngân hàng, các nhà máy được giao xây dựng đều sử dụng than trong khi nguồn than hạn chế, EVN đã phải trả lại 13 dự án được giao. Theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương cũng đã xây dựng phương án xử lý 13 dự án mà EVN trả lại.

Về chuyện EVN xin trích thưởng 1.002 tỷ đồng, ông Hoàng cho biết phần xin trích thưởng này được lấy từ lợi nhuận của năm 2007, không phải của năm nay. Bộ Công Thương cũng đã có văn bản gửi Bộ Tài chính, đơn vị có thẩm quyền xem xét việc thu chi của doanh nghiệp Nhà nước, và nêu rõ quan điểm yêu cầu EVN tuân thủ các quy định hiện hành về phân chia lợi nhuận. Khẳng định EVN lãi hơn 4.000 tỷ đồng trong năm 2007 (tương đương lãi trên 140 đồng mỗi kWh điện), song Bộ trưởng Công Thương cho rằng, tỷ suất lợi nhuận trên vốn của tập đoàn mới đạt 3% là quá thấp, rất khó khăn khi đi huy động vốn để đầu tư dự án mới. Dự kiến năm 2008, mức lãi của EVN chỉ còn 60-70 đồng mỗi kWh, tỷ suất lợi nhuận còn thấp hơn 3%.

Thời gian chất vấn dành cho Bộ trưởng Công Thương kéo dài hơn so với quy định (gần 130 phút), song khi hết giờ vẫn còn 16 đại biểu chưa có cơ hội đặt câu hỏi. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng đề nghị trả lời bằng văn bản cho các đại biểu, và có lời khen ngợi Bộ trưởng Hoàng nắm chắc vấn đề, trả lời khúc triết các câu hỏi mà đại biểu và cử tri quan tâm.

Song Linh