Trọng tài kinh tế ngày càng nhiều việc làm

Hàng nhập khẩu về đến cảng Hải Phòng, doanh nghiệp Việt Nam phát hiện tiêu chuẩn không đạt như trong hợp đồng. Đòi đối tác nước ngoài bồi thường song không được chấp nhận, doanh nghiệp "đâm đơn" lên trọng tài quốc tế.
> Tranh chấp thương mại nên nhờ trọng tài quốc tế

Đây là một dạng tranh chấp thương mại giờ đã không còn quá hiếm. Đối tác nước ngoài cãi rằng, trong hợp đồng giao dịch điện tử, chữ ký của họ đã bị giả mạo bằng cách scan chữ ký, nên từ chối trách nhiệm. Lần theo đầu mối L/C mà đối tác nước ngoài mở tại ngân hàng, trọng tài đã tìm đủ bằng chứng, buộc họ phải bồi thường.

Theo GS. TS. Nguyễn Thị Mơ, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), không phải trường hợp nào trọng tài cũng lần ra được đầu mối vụ việc và phối hợp với tổ chức trọng tài ở nước ngoài để thực thi.

Có trường hợp doanh nghiệp Việt Nam giao hàng cho đối tác Trung Quốc gần một năm mà vẫn không nhận được tiền hàng. Sau khi xác minh thì phát hiện đó chỉ là công ty "ma", không có trụ sở cũng chẳng đăng ký kinh doanh. Trong trường hợp đó, trọng tài quốc tế cũng đành bó tay.  

Tại hội thảo về tranh chấp thương mại và đầu tư, bà Nguyễn Thị Mơ cho hay, trước đây tranh chấp phần nhiều liên quan đến việc góp vốn trong các doanh nghiệp, song nay các hình thức trở nên muôn hình muôn vẻ, nhiều nhất là tranh chấp giữa chủ đầu tư và khách hàng về mua bán bất động sản và trong đầu tư chứng khoán, trên cả thị trường niêm yết cũng như thị trường OTC. Trong đó, nguyên nhân chủ yếu do sự thiếu minh bạch trên các thị trường, khung pháp lý chưa đầy đủ và các bên thiếu hiểu biết về các khía cạnh pháp lý để phòng ngừa rủi ro.

Lấy dẫn chứng cho việc này, bà Nguyễn Thị Mơ nêu lại một vụ tranh chấp liên quan đến chứng khoán được nhiều người biết đến. Một nhà đầu tư bán 5.000 đơn vị cổ phiếu của một ngân hàng với giá 120 triệu đồng. Hợp đồng quy định, ngay sau khi ký giấy chuyển nhượng, người mua có toàn quyền sở hữu cổ phiếu và quyền mua cổ phiếu ưu đãi nếu ngân hàng phát hành thêm.

Khi ngân hàng tăng vốn đợt 2, với 5.000 đơn vị có sẵn, lẽ ra người sở hữu mới của số cổ phiếu được mua thêm 4.000 đơn vị và được thưởng thêm 2.000 đơn vị. Song người chủ cũ tìm cách nhận mua số cổ phiếu ưu đãi và cổ phiếu thưởng. Vụ việc được ra phân xử và người chủ sở hữu mới thắng kiện.

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Đình Cung, trọng tài viên của VIAC, hiện tranh chấp giữa cổ đông và cổ đông trong cùng một doanh nghiệp diễn ra khá phổ biến, đặc biệt là việc tranh giành quyền làm giám đốc. Nguyên nhân, theo ông Nguyễn Đình Cung, lúc đầu nhiều công ty được thành lập dự vào tình cảm, sự thân quen giữa các "chiến hữu", mà bỏ qua các thủ tục pháp lý cần thiết. Thêm nữa, có sự nhầm lẫn khi lãnh đạo doanh nghiệp coi số cổ phần được quyền phát hành là số cổ phần tạo thành vốn điều lệ.

Theo bà Nguyễn Thị Mơ, trong việc giải quyết các tranh chấp, điều quan trọng đối với các doanh nghiệp là biết được vấn đề của doanh nghiệp mình thuộc loại tranh chấp nào để gửi đơn kiện đúng chỗ.

Với các tranh chấp giữa các doanh nghiệp trong nước, các doanh nghiệp thường nhờ cậy tòa án trong nước phân xử. Còn với các tranh chấp quốc tế, xu hướng chọn trọng tài quốc nhiều hơn. Lý do là việc phân xử trước hết sẽ cần đến ngoại ngữ tốt và hiểu biết nhất định về pháp luật, trình tự tranh tụng ở nước ngoài. Hiện thời gian giải quyết một vụ việc tại VIAC là khoảng 4 tháng.

Theo ông Nguyễn Đình Cung, với những tranh chấp này, cơ quan Nhà nước có thể đóng vai trò tư vấn hiệu quả, hơn là xét xử.

Ngọc Châu