Việt kiều không mua được nhà vì 'trên thông dưới tắc'

Luật Nhà ở năm 2006 cho phép Việt kiều cư trú tại Việt Nam (VN) từ 6 tháng trở lên có quyền sở hữu 1 căn nhà. Tuy nhiên, đã gần 1 năm thi hành luật nhưng chưa trường hợp nào được giải quyết vì cơ quan công chứng phải chờ thêm hướng dẫn của các Bộ liên quan.

Nghị định 81 năm 2001 qui định bốn trường hợp được mua nhà ở trong nước gồm: người về đầu tư lâu dài tại VN; người có công đóng góp với đất nước; nhà văn hóa, nhà khoa học và Việt kiều được hồi hương về sinh sống ổn định tại VN.

Nghị định 90 (hướng dẫn thi hành Luật nhà ở) có hiệu lực từ ngày 01/7/2006 được Việt kiều hân hoan chờ đợi vì đã thông thoáng hơn khi cho phép: ngoài nhu cầu mua để ở, bốn đối tượng trên còn được nhận tặng, cho, đổi, nhận thừa kế nhà ở như người VN trong nước, không hạn chế số lượng nhà ở được sở hữu. Đặc biệt, những Việt kiều về VN cư trú từ sáu tháng trở lên cũng được mua một căn nhà riêng lẻ hoặc căn hộ. Tuy nhiên, đã gần một năm, chưa có trường hợp nào được phòng công chứng xác nhận hợp đồng mua bán nhà.

Khách đến làm thủ tục mua bán nhà tại Phòng công chứng số 1. Ảnh: N.H

Theo ông Phan Văn Cheo, Trưởng Phòng Công chứng số 1, từ khi có quy định mới, rất nhiều Việt kiều quan tâm nhưng hồ sơ công chứng đều bị từ chối tiếp nhận, công chứng viên không dám chứng vì phải chờ hướng dẫn việc xác định thời hạn cư trú của Việt kiều. Trong nghị định đã nêu rõ: Bộ Ngoại giao phối hợp với Bộ Công an hướng dẫn cụ thể việc xác định thời hạn cư trú, thủ tục về giấy tờ của đối tượng trên. "Đến nay, hai bộ này vẫn chưa có hướng dẫn thực hiện dù chúng tôi đã có văn bản gửi lên trên", ông Cheo nói.

Bà Nguyễn Thị Thọ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban về Người Việt Nam ở nước ngoài TP HCM "than": ngay cả những quy định cũ cũng là rào cản lớn đối với Việt kiều trong quá trình làm thủ tục mua nhà.

Cụ thể, quy định nêu, ngoài những giấy tờ chứng nhận Việt kiều là nhà đầu tư, nhà khoa học, người có công với đất nước... những đối tượng này bắt buộc phải có một trong các giấy sau: giấy xác nhận đăng ký công dân, giấy chứng nhận có quốc tịch, giấy xác nhận mất quốc tịch VN... Những loại giấy này do Đại Sứ quán Việt Nam ở các nước hoặc Sở Tư pháp cấp nhưng thời gian có những giấy này phải mất nhiều tháng, có khi cả năm, trong khi nó chỉ có giá trị trong 6 tháng và không được gia hạn. Chưa kể, trường hợp bị mất giấy tờ gốc thì vô phương.

"Ở nhiều nước, Luật ra cứ vậy thi hành. Còn ở Việt Nam thủ tục vẫn quá nhiêu khê. Luật chờ nghị định, có nghị định chờ thông tư nhưng có thông tư rồi vẫn chưa thi hành được vì còn chờ hướng dẫn liên ngành... Khó khăn trên đã khiến nhiều Việt kiều muốn mua nhà, đành nhờ người đứng tên thay. Nhưng cách này đầy rủi ro, tranh chấp rất dễ phát sinh", bà Thọ nói.

Theo Ủy ban về Người Việt Nam ở nước ngoài TP HCM, từ khi luật cho phép vào năm 2001 đến nay mới có khoảng gần 100 Việt kiều được mua nhà. Con số này là quá ít trong khi Việt kiều về đầu tư và sinh sống ngày càng nhiều, nhu cầu lên tới hàng chục ngàn, gây thiệt hại cho các Việt kiều và nguồn tiền đầu tư từ những người này vào trong nước.

N. Hải