'Luật Đầu tư không thể là bước lùi'

Tiến sĩ Nguyễn Đình Tài, thành viên Ban soạn thảo Luật Đầu tư cho biết, nhiều cuộc tranh luận gay gắt giữa những người chấp bút bộ luật này đã nổ ra, nhiều ý kiến đóng góp đã được tiếp nhận chứ không có chuyện chây ỳ, bảo thủ.

Quốc hội sẽ thông qua Luật Đầu tư tại kỳ họp này.

- Việc 3 ông chủ tịch Phòng thương mại Mỹ, châu Âu và Australia gửi thư đề nghị Quốc hội không thông qua Luật Đầu tư đang thu hút chú ý của cộng đồng doanh nghiệp. Cá nhân ông thấy sao?

- Luật Đầu tư dựa trên sự hợp nhất của nhiều yếu tố, bao gồm Luật Đầu tư nước ngoài do Uỷ ban Hợp tác nước ngoài, Bộ Kế hoạch Đầu tư soạn thảo, Luật khuyến khích đầu tư trong nước thì do Viện quản lý kinh tế trung ương chủ trì mà cá nhân tôi là người chấp bút. Không chỉ chập 2 luật làm một, luật mới còn có thêm cả phần đầu tư bằng tiền nhà nước, vì thế khi soạn thảo luật này mỗi chương do một cơ quan đảm nhiệm. Chẳng hạn, tôi chỉ chịu trách nhiệm chương khuyến khích đầu tư và hình thức đầu tư, các phần khác thì các bên khác nhau làm. Do nhiều đơn vị chấp bút nên có quan điểm, nhận thức khác nhau.

Riêng quy trình làm luật thì các cơ quan tuân thủ đầy đủ và đúng quy định, chỉ có điều băn khoăn là chưa đưa đại diện doanh nghiệp vào. Sau mỗi dự thảo đều có hội thảo lấy ý kiến vì thế nói bên doanh nghiệp không có thông tin thì không đúng. Đúng là dự thảo ban đầu đưa ra còn đứng trên quan điểm chủ quan của nhà quản lý, tuy nhiên sau hội thảo có nhiều thông tin phản hồi chúng tôi đã sửa. Đến dự thảo 16 này thì các bên đã gặp nhau ở hầu hết các điểm, các thành viên ban soạn thảo tranh luận rất gay gắt chứ không chây ỳ. Hơn nữa chưa có bộ luật nào các đại biểu Quốc hội chuyên trách thảo luận kỹ như luật này, tới 4-5 lần, mà lần này ra Quốc hội thì cũng là thảo luận các vấn đề lớn. Quả thật vấn đề đầu tư phức tạp vì động đến nhiều khía cạnh khác nhau.

- Nhà đầu tư nước ngoài đề cập đến 3 điểm theo họ là bất lợi gồm bãi bỏ bảo đảm đầu tư của Chính phủ, cơ chế giải quyết tranh chấp tại VN và các thủ tục giấy phép. Ông nghĩ gì về các kiến nghị này?

- Các quy định về bảo đảm đầu tư kế thừa toàn bộ các điểm của luật hiện hành. Trong dự luật mới, VN cam kết bảo hộ tài sản của nhà đầu tư nước ngoài, không quốc hữu hóa (tịch thu hành chính) tài sản, thay đổi chính sách có lợi thì nhà đầu tư được hưởng hại thì được bồi thường hoặc cho phép họ thay đổi dự án. Trong đó cũng không đề cập nhà đầu tư phải thực hiện tỷ lệ nội địa hóa là bao nhiêu, xuất khẩu bao nhiêu phần trăm, trụ sở chính phải ở đâu như luật hiện hành.

Đối với quy định về tranh chấp, sẽ dựa vào thỏa thuận là chính. Nếu tranh chấp xảy ra trên lãnh thổ VN thì có thể vẫn trải qua các bước hòa giải, trọng tài rồi tới tòa án. Nếu thỏa thuận đưa ra nước ngoài xét xử thì luật cũng cho phép. Trong các vụ tranh chấp bao giờ VN cũng tuân thủ các điều ước quốc tế sau đó mới là luật trong nước. Trong thảo luận tôi không thấy ý kiến nào cố làm thu hẹp quyền lợi các nhà đầu tư nước ngoài.

Về vấn đề cấp phép, đúng là doanh nghiệp có bức xúc nhưng chủ yếu tập trung ở các doanh nghiệp tư nhân. Ban đầu một số thành viên nghĩ hơi cứng khi định đưa tất cả vào quản lý như doanh nghiệp nước ngoài. Tuy nhiên khi đưa ra dự thảo động tới doanh nghiệp dân doanh thì họ kêu và ban soạn thảo cũng nhận thấy không thể áp một cơ chế cho mọi đối tượng dùng chung. Cuối cùng chúng tôi đi đến thống nhất, số doanh nghiệp dân doanh có quy mô vốn dưới 15 tỷ đồng (chiếm tới hơn 90%) chỉ cần đăng ký bằng cách khai vào tờ mẫu sau đó gửi lại cơ quan chức năng. Đầu tư từ 15 đến 300 tỷ thì thêm giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, hơn 300 tỷ thì cần thẩm tra đầu tư.

- Như ông nói, doanh nghiệp dân doanh vốn dưới 15 tỷ chiếm hơn 90% vậy yêu cầu hàng trăm nghìn doanh nghiệp đăng ký thì có quá phiền hà?

- Từ trước đến nay khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp nhà nước, cơ quan quản lý nắm được thông tin khá rõ. Tuy nhiên khối doanh nghiệp tư nhân thì tỉnh nào cũng kêu không quản lý được. Hiện tỉnh nào cũng có tới 15-20% doanh nghiệp ma, lập ra để mua bán hóa đơn, buôn hàng lậu. Thực hiện đăng ký, cơ quan nhà nước sẽ nắm được tình hình, sau này hậu kiểm anh nào làm sai còn biết. Mà nếu chỉ khai theo mẫu rồi nộp lại thì không có gì là nặng nề. Riêng với những dự án có vốn trên 300 tỷ tương đương khoảng 20 triệu USD thì có rất ít nhà đầu tư, họ cũng phải vay vốn rồi huy động từ nhiều nguồn. Việc thẩm định là cần thiết mà cũng chỉ yêu cầu thủ tục đơn giản, hồ sơ khả thi.

- Tới đây khi kinh tế phát triển thì những dự án 20 triệu USD không hề ít, liệu quy định bắt buộc thẩm định có phải là kẽ hở để doanh nghiệp bị "hành"?

- Đúng là 5-7 năm nữa thì dự án có số vốn như trên cũng bình thường. Nhưng việc thẩm tra là cần thiết vì ngoài yếu tố dự án khả thi, nhiều ngành nghề cần có quy hoạch chứ không thể lộn xộn mạnh ai nấy làm. Tới đây, Luật Đầu tư sẽ có 2 nghị định hướng dẫn trong đó có nghị định về quản lý nhà nước sẽ chỉ rõ cơ quan quản lý không thể "hành" doanh nghiệp. Nếu bỏ hẳn thẩm tra thì không biết nhà nước có quản lý được dự án lớn không?

- Lý thuyết thì nói thủ tục khai báo rất đơn giản song thực tế đã chứng minh cứ phát sinh thủ tục là doanh nghiệp bị phiền hà?

- Chúng tôi đã thiết kế mẫu giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh đầu tư dày khoảng 20 trang. Phần đầu là thông tin về ngành nghề, dự án, phần sau là thông tin bổ sung, doanh nghiệp cứ thế mà làm. Tuy nhiên mẫu đăng ký đầu tư cho phần đông doanh nghiệp tư nhân thì chưa làm, cũng có thể họ chỉ cần đăng ký lần đầu sau nâng vốn điều lệ thì chỉ cần gọi điện đến đề nghị cơ quan quản lý thay đổi mà không cần đến trực tiếp.

- Làm như vậy thì cơ quan quản lý sẽ quá tải dễ sinh ra sách nhiễu?

- Hiện các phòng đăng ký kinh doanh ở Hà Nội, TP HCM đã quá tải nhưng có thể phân cấp cho các quận, huyện. Hơn nữa, chúng ta phải nhìn xa hơn nếu cứ lợi dụng luật để vòi vĩnh thì kiểu gì họ cũng kiếm được cớ. Quan trọng vẫn là yếu tố con người.

- Luật không vi phạm các cam kết khi VN hội nhập nhưng nếu nhà đầu tư phản đối quyết liệt thì thu hút dòng vốn FDI sẽ bị ảnh hưởng?

- Tôi khẳng định nhà đầu tư nước ngoài được nhiều hơn mất. Có ý kiến kêu dự luật tập trung quyền lực cho các cơ quan công quyền nhưng trong điều kiện hiện nay không thể không cho cơ quan nhà nước quyền hành, quản lý không thể bình đẳng như hợp đồng kinh tế.

Còn chuyện giấy phép con bản thân tôi tán đồng với ý kiến cần ban hành quy trình ra giấy phép con chứ không phải bộ ngành nào thích lại ra như hiện nay. Kiểm soát cơ chế cấp giấy phép thì tiến tới có thể thực thi luật phi văn bản, anh vi phạm thì bị phạt nặng chứ không phải cứ cái gì cũng xin phép.

Phong Lan thực hiện