Đối đầu với 'giao dịch nội gián'

"Làm ăn thành công thật khó, không phải vì môi trường cạnh tranh khốc liệt mà phải biết sống chung với tham nhũng. Muốn trúng thầu phải lại quả, lót tay... Không chấp nhận thì nhìn cơ hội kinh doanh trôi qua”, Tổng giám đốc một công ty nước ngoài tâm sự như vậy khi nói về “giao dịch nội gián”.

Muốn được dự án, không ít doanh nghiệp phải "đi đêm".

Theo ông, thực tế ở VN hiện nay, nhiều doanh nghiệp Nhà nước đang bóp chết cơ hội của các công ty khác có năng lực và trung thực.

Giữa năm 2003, Công ty Schneider Electrics VN (Đức) đóng cửa nhà máy sản xuất thiết bị điện tại Khu công nghiệp VN - Singapore sau gần 6 năm hoạt động. Theo lý giải của Tổng giám đốc Pierre Teszner, việc đóng cửa xuất phát từ nhiều nguyên nhân, chủ yếu là do thị trường tiêu thụ nội địa không đủ lớn và chính sách thuế nhập khẩu của VN thay đổi quá đột ngột. Đáng chú ý là việc tiêu thụ một nửa sản lượng của nhà máy Schneider phụ thuộc vào các công ty điện lực, trong khi bán hàng cho các đơn vị này không dễ.

“Sản phẩm chính của nhà máy là cầu dao tự động, nhưng rất khó bán cho các công ty điện lực vì giá thầu của họ thường thấp. Ngoài ra, chúng tôi ngại tham gia các cuộc đấu thầu do họ tổ chức, vì quy trình, thủ tục quá nặng nề”, ông Teszner nói.

Một lý do khác mà ông không quên nhắc tới: “Nguyên tắc vàng” của Tập đoàn Schneider Electrics là không thỏa hiệp với tham nhũng. “Chúng tôi biết VN là một trong những quốc gia có chỉ số tham nhũng cao nhất châu Á. Chính vì thế chúng tôi cố gắng trong sạch đến mức có thể trong tất cả các giao dịch”, ông Teszner khẳng định.

Phía Schneider Electrics cũng tiết lộ rằng doanh thu bán hàng cho Công ty Điện lực TP HCM chiếm chưa đầy 5% tổng doanh thu hằng năm của công ty. Điều này cũng dễ hiểu, vì sản phẩm cầu dao tự động đã được một số “chân rết” trong hệ thống “công ty một nhà” của Công ty Điện lực cung cấp độc quyền. Phương thức làm ăn này cũng áp dụng cho nhiều loại thiết bị điện khác khiến cánh cửa để các công ty thật sự có năng lực bên ngoài có thể cung ứng hàng cho ngành điện thành phố trở nên chật hẹp.

Tổng giám đốc một công ty của Hà Lan cũng chia sẻ: “Nếu lãnh đạo tập đoàn biết được chúng tôi thắng thầu dự án đó tại VN chỉ vì chấp nhận “lại quả” 10% thì tôi sẽ bị sa thải ngay. Bởi xét về đạo đức kinh doanh, hành vi đó có thể dẫn đến việc giảm cầu sản phẩm, hạ giá chứng khoán và ảnh hưởng uy tín của cả tập đoàn”.

Theo ông, thật khó có thể hy vọng các nhân viên trở nên thật thà bên trong công ty và hành động một cách trung thực đối với đồng nghiệp của mình, khi họ được khuyến khích dùng tiền đút lót, “lại quả” và các hành vi phi đạo đức khác để thắng lợi trong kinh doanh.

Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc nghiên cứu của Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright cho rằng, môi trường cạnh tranh của VN chưa hoàn hảo nên một công ty nước ngoài khi bước chân vào sẽ có hai khả năng xảy ra. Thứ nhất, công ty này rất mạnh và tự tin sẽ tìm được cách thức khôn khéo và có đạo đức để trở thành người cạnh tranh có hiệu quả. Thứ hai là dạng công ty đục nước béo cò, có khả năng “chiến thắng” nhờ làm những điều mà các đồng nghiệp trung thực không dám làm. Đến một lúc nào đó, một công ty có khả năng tạo ra giá trị lớn hơn sẽ phải rút lui khỏi thị trường như là cái giá phải trả cho việc theo đuổi một đường hướng kinh doanh chân chính. Còn đối thủ của họ thành công vì đã vận hành linh hoạt theo “cơ chế chính sách” của nước sở tại.

“Điều này sẽ khiến cho cả thị trường xấu đi”, ông nhận xét. Cơ sở của “giao dịch nội gián”, theo tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, chính là môi trường thông tin không minh bạch và cơ chế kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp bị “tê liệt có mục đích”.

Ông Trần Tô Tử, chuyên gia kinh tế, cho rằng chính cơ chế giám sát ở nhiều doanh nghiệp Nhà nước đang bị vô hiệu hóa từ bên trong lẫn bên ngoài đã tạo môi trường lý tưởng cho các hành vi phi đạo đức trong kinh doanh. Theo ông, hoạt động trong môi trường kém lành mạnh như vậy, các công ty trung thực cũng phải biết cách bảo vệ cơ hội kinh doanh cho mình.

“Dù quy chế đấu thầu của VN rất chặt chẽ, nhiều doanh nghiệp Nhà nước khi mua sắm vẫn có cách loại những công ty tốt ngay từ đầu. Nhưng vì sao họ bị loại thầu một cách oan uổng mà không la lên? Điều này có thể lý giải rằng nếu họ la lên thì lần tới sẽ không có cơ hội tham gia thầu của doanh nghiệp đó nữa. Nhưng nếu không la lên thì có khi mãi mãi anh sẽ không bao giờ trúng thầu tại VN. Cuộc chơi do chính các anh tạo dựng ra, vì thế mỗi người cần góp phần để xây dựng một sân chơi ngày càng lành mạnh”, ông Tử nói.

(Theo Tuổi Trẻ)