'Gò' tập quán thanh toán quốc tế theo chuẩn VN

Thanh toán quốc tế nên tuân thủ tập quán thương mại quốc tế.

Trong quan hệ hối phiếu có yếu tố nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế chỉ được áp dụng nếu không trái với pháp luật Việt Nam. Theo các đại biểu Quốc hội, quy định này trong dự Luật Hối phiếu sẽ gây khó cho ngân hàng thương mại khi thực hiện các giao dịch thanh toán quốc tế.

Buổi thảo luận chiều nay của các đại biểu chuyên trách không có nhiều quan điểm trái ngược nhau dẫn đến tranh luận gay gắt, bởi Luật Hối phiếu (tên ban đầu là Luật các Công cụ Chuyển nhượng) thuộc chuyên môn sâu vào khó hiểu. Tuy nhiên, một số vấn đề thiết thân tới đời sống cũng được bàn thảo sôi nổi.

Điều 3 trong dự thảo luật nêu rõ hối phiếu chỉ được phát hành trên cơ sở giao dịch mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ hay hoạt động cho vay để thanh toán (còn gọi là các giao dịch gốc). Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Lê Đức Thuý, quy định như vậy nhằm đảm bảo sự minh bạch trong quan hệ hối phiếu, song trên thực tế có những quan hệ hối phiếu không xuất phát từ giao dịch gốc như các trường hợp cho, tặng, thừa kế hối phiếu. "Giữa người cho, tặng và người nhận không có giao dịch gốc, nhưng đó là một quan hệ giao dịch hợp pháp đáng được thừa nhận. Vì vậy cần có sự cân nhắc để quy định tại điều 3 phù hợp với thực tế".

Là người của ngành ngân hàng, điều mà Thống đốc Thuý băn khoăn nhiều nhất chính là tính hội nhập trong các quy định của dự luật. Khoản 2, điều 5 của dự luật nêu rõ: "Tập quán thương mại quốc tế chỉ được áp dụng cho quan hệ hối phiếu có yếu tố nước ngoài nếu việc áp dụng tập quán đó không trái với pháp luật Việt Nam". Theo ông Thuý, một số quy định hiện nay các ngân hàng Việt Nam đang thoả thuận và thực hiện nhưng khi đối chiếu với luật này lại không phù hợp. "Chẳng hạn quy định UCP500, quy định của các ngân hàng thương mại quốc tế khi thực hiện các giao dịch thanh toán mở thư tín dụng (L/C) cho nhau. Tôi nghĩ nên điều chỉnh sao cho có những thông lệ quốc tế không phù hợp với luật này nhưng đã là tập quán thương mại quốc tế vẫn được áp dụng. Nếu không, nhiều ngân hàng sẽ không thực hiện được các giao dịch về thanh toán mở L/C", ông đề nghị.

Chia sẻ quan điểm này, bà Dương Thu Hương, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách Quốc hội, cho rằng đã cho phép áp dụng tập quán thương mại quốc tế mà còn quy định không được trái với pháp luật Việt Nam thì rất gò bó. "UCP500 chỉ đơn giản là một nghiệp vụ quốc tế, không phải là cơ chế hay chính sách. Đấy là kỹ thuật nghiệp vụ, không có vấn đề gì phải hạn chế. Khi đã áp dụng tập quán quốc tế, nên cho áp dụng giống như người ta đã làm. Đơn cử khi thanh toán quốc tế, không thể nào lấy lý do pháp luật của tôi không cho phép áp dụng tập quán chung để từ chối thực hiện. Nếu làm như vậy, xuất nhập khẩu sẽ bị hạn chế ngay". Việc áp dụng tập quán quốc tế, theo bà Hương, là cần thiết trong các trường hợp nảy sinh tranh chấp. Khi có tranh chấp thương mại quốc tế, tập quán thương mại quốc tế sẽ là căn cứ pháp lý duy nhất để xử tại toà. Vì vậy bà Hương cho rằng, nên bỏ yêu cầu "tập quán thương mại quốc tế không trái với pháp luật Việt Nam" trong khoản 2, điều 5.

Quy định về số tiền thanh toán ghi trên hối phiếu tại điều 7 của dự luật khiến nhiều đại biểu thắc mắc và cho ý kiến. Theo quy định này, số tiền thanh toán trên hối phiếu phải được ghi bằng số và bằng chữ. Trong trường hợp có sự khác nhau giữa số tiền ghi bằng số và số tiền ghi bằng chữ thì số tiền ghi bằng chữ có giá trị thanh toán. Nếu số tiền thanh toán của hối phiếu được ghi từ hai lần trở lên bằng chữ và có sự khác nhau thì số tiền nhỏ nhất có giá trị thanh toán. Quy định cũng được áp dụng tương tự đối với trường hợp số tiền thanh toán của hối phiếu được ghi từ hai lần trở lên bằng số.

Đa số đại biểu cho rằng nếu như trên một chứng từ mà có những số, những chữ khác nhau thì những chứng từ này coi như không có giá trị thanh toán và không được lưu hành. Nếu đã được phát hành thì phải coi đó là chứng từ hỏng. "Về nguyên tắc kế toán, việc ghi số trên chứng từ có sự sai khác nhau thì chứng từ đó không có giá trị để lưu hành", đại biểu Đặng Văn Thanh không đồng tình với cách xử lý vấn đề tại điều 7. Theo ông, trên thực tế thường phát sinh những gian lận chứng từ, đặc biệt là séc, nếu không quy định chặt chẽ rất dễ bị trục lợi.

Cùng chung quan điểm với ông Đặng Văn Thanh và nhiều đại biểu khác, ông Nguyễn Ngọc Trân đề nghị không nên cho phép chấp nhận một trong hai yếu tố khi có sự sai khác về số tiền thanh toán trên hối phiếu. Theo ông, điều đó cũng không khả thi khi tiến hành tự động hoá, đưa chứng từ vào máy nhận nợ thì máy không thể lựa chọn số thích hợp.

Trao đổi với báo chí về vấn đề này, Thống đốc Lê Đức Thuý cho rằng, thực tế hối phiếu được lưu hành qua nhiều khâu, không phải phát hành xong là chuyển ngay cho người thụ hưởng cuối cùng. "Trong quá trình di chuyển, còn có thêm tài liệu đính kèm để viết thêm quyền chuyển nhượng. Việc viết thêm đó có thể viết sai nếu như yêu cầu huỷ thì một loạt giao dịch trước đó sẽ xử lý như thế nào. Hối phiếu chuyển từ ông A, sang ông B, nhưng đến bà C bị viết sai, không thể huỷ toàn bộ giá trị hối phiếu. Phải có cách xử lý để người cầm tờ hối phiếu yên tâm giao dịch", ông giãi bày. Theo ông Thuý, chính việc chấp nhận giá trị thấp nhất trong hai số viết khác nhau là cách hạn chế khả năng gian lận.

Các quy định khác liên quan tới việc hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình phát hành và lưu thông hối phiếu cũng thu hút sự quan tâm của nhiều đại biểu. Nếu như trong bản thảo lần trước của dự luật có quy định rõ ràng về cách xử lý đối với hối phiếu bị hỏng thì bản thảo mới nhất mang đến buổi họp chiều nay đã bãi bỏ điều này. Theo giải trình của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, thời hạn sử dụng của các hối phiếu trên thực tế tương đối ngắn nên khó có trường hợp hư hỏng, vì vậy nên bỏ nội dung liên quan đến quy định về hư hỏng hối phiếu. Tuy nhiên, nhiều đại biểu cho rằng giải thích như vậy không thoả đáng vì việc hối phiếu hỏng không chỉ do thời gian sử dụng lâu mà còn liên quan đến nhiều sự cố bất thường khác như thiên tai, địch hoạ, cháy nổ... Vì vậy nếu không có quy định cụ thể sẽ rất khó xử lý khi tình huống này phát sinh trong thực tế giao dịch.

Theo lộ trình dự kiến, dự án Luật Hối phiếu sẽ được Quốc hội cho ý kiến và thông qua ngay trong năm nay.

Song Linh