Bảo hiểm xã hội chịu thua các con nợ

Các doanh nghiệp, tổ hợp tác, hộ sản xuất kinh doanh cá thể... sử dụng lao động có ký hợp đồng đều phải đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động. Tuy nhiên, trên thực tế quy định này bị "lách" bởi nhiều cách khiến cơ quan bảo hiểm xã hội chịu bó tay.

Cần việc làm, người lao động không dám đấu tranh cho quyền lợi của mình.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, chủ cơ sở ép nhựa ở Triều Khúc, Thanh Xuân Hà Nội cho biết, quy định trên đang gây khó khăn cho các đơn vị sản xuất vừa và nhỏ. Như tổ sản xuất này thường làm theo mùa vụ 4-5 tháng/năm, tình hình kinh doanh không ổn định nên không có khả năng đóng bảo hiểm xã hội cả năm cho người làm công. Để đối phó, những doanh nghiệp như của ông Tuấn thường khai thấp số lượng lao động bằng 1/3 so với thực tế, không ký hợp đồng với công nhân hoặc ký ngắn hạn dưới 3 tháng.

Ở khu vực này, các hộ sản xuất những mặt hàng tiêu dùng như bánh kẹo, ô mai, do chỉ mang tính chất “tự sản, tự tiêu” nên số lao động được đóng bảo hiểm hầu như không có.

Những cơ sở sản xuất đồ gỗ thu hút tới 30-40 nhân công làm việc tại xã Liên Hà, Đông Anh, Hà Nội hầu như không có trường hợp nào được đóng bảo hiểm xã hội. Dù các ông bà chủ thành lập công ty có con dấu, hóa đơn hẳn hoi nhưng lao động thường là con em họ hàng hoặc do người quen giới thiệu đến làm công nhật nên khỏi ký hợp đồng cho rắc rối. Ông Nguyễn Văn Tỵ, giám đốc công ty TNHH Hoàng Nam cho hay bản thân ông còn không đóng bảo hiểm xã hội, nói gì tới người làm công.

Những cơ sở có quy mô nhỏ, lao động thời vụ khó khăn đã đành, nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn làm ăn có lãi cũng tìm cách trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội, ở một số địa phương tình trạng đã đến mức báo động. Theo tài liệu của Bộ Lao động Thương binh Xã hội, tỉnh Bắc Kạn hiện có 117 doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động nhưng mới chỉ có 18 đơn vị tham gia đóng bảo hiểm cho 191 lao động, chiếm 15% tổng số doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp xây dựng lớn có quy mô hoạt động rộng với lực lượng công nhân tới vài trăm người, nhưng vẫn không chịu tham gia đóng bảo hiểm cho người lao động.

Doanh nghiệp vì lợi nhuận cố tình chây ỳ trách nhiệm, người lao động tuy rất muốn tham gia bảo hiểm xã hội, song lại không dám đấu tranh đòi quyền lợi chính đáng của mình do sợ bị đuổi việc. Thống kê sơ bộ, tổng số tiền nợ bảo hiểm xã hội của các doanh nghiệp đã lên đến 1.500 tỷ đồng.

Tuy nhiên, biện pháp xử lý những "con nợ" kiểu này dường như chưa đủ sức răn đe ngăn ngừa. Một chuyên viên Vụ Bảo hiểm xã hội Bộ Lao động Thương binh Xã hội cho biết, cơ quan bảo hiểm xã hội chỉ có quyền kiến nghị, yêu cầu thành lập các đoàn thanh tra liên ngành để kiểm tra việc tuân thủ Luật Lao động của các doanh nghiệp. Quyết định xử phạt do các cơ quan quản lý nhà nước đưa ra nhưng thường số tiền phạt không thấm vào đâu so với số nợ và tiền lãi phát sinh, thậm chí có quyết định xử phạt rồi doanh nghiệp chây ỳ vẫn không làm gì được họ.

Biện pháp khấu trừ tài khoản của doanh nghiệp chậm nộp bảo hiểm xã hội cũng không có tác dụng vì thiếu sự phối hợp với các ngân hàng thương mại. "Cực chẳng đã, có lần cơ quan chức năng ra quyết định phong tỏa tài khoản, nhưng khi kiểm tra lại không có một đồng nào vì đó chỉ là tài khoản "ma" doanh nghiệp dùng để đối phó với bảo hiểm xã hội", chuyên gia này cho hay.

Việt Phong