Đưa quan hệ mua bán chịu vào luật 

Séc vẫn chưa được sử dụng rộng rãi do tâm lý thích sử dụng tiền mặt và các điều kiện, phạm vi sử dụng hạn chế.

Công nợ dây dưa giữa các doanh nghiệp nhà nước đã lên tới gần 32.000 tỷ đồng, trong đó nợ khó đòi chiếm trên 300 tỷ đồng. Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Đức Thúy, để hạn chế tình trạng này, nên sớm hoàn chỉnh khung pháp lý cho các công cụ chuyển nhượng trong hoạt động tín dụng thương mại.

Trình bày trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự án Luật Các công cụ chuyển nhượng hôm 14/4, Thống đốc Lê Đức Thúy cho biết, lâu nay, các doanh nghiệp và ngân hàng đều đã sử dụng hối phiếu trong thanh toán xuất nhập khẩu và vay nợ nước ngoài. Tất cả các giao dịch này đều thực hiện theo thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, trong thanh toán nội địa, các doanh nghiệp chưa sử dụng thương phiếu như là công cụ thanh toán phổ biến. Ngân hàng thương mại cũng chưa đủ điều kiện để cấp tín dụng cho doanh nghiệp dưới các hình thức chiết khấu thương phiếu hoặc cho vay có bảo đảm bằng cầm cố thương phiếu.

Trong khi đó, mua bán chịu giữa các doanh nghiệp, bán hàng gối đầu giữa nhà sản xuất và đại lý, giữa các tiểu thương ở chợ đầu mối là nhu cầu thực tế. Những giao dịch đó chỉ được ghi lại một cách đơn giản trên sổ nợ của người bán; ngay cả khi mua bán trả chậm, các bên cũng chỉ lập văn bản thỏa thuận với nội dung đơn giản về thời gian và số tiền trả chậm. Vì vậy, các khoản nợ đã không được xác nhận về mặt pháp lý và khó chứng minh khi nảy sinh tranh chấp; dẫn đến nguy cơ nợ nần dây dưa, thậm chí mất trắng tiền tỷ của các tiểu thương ở chợ đầu mối...

Một phần nguyên nhân dẫn tới thực trạng trên, theo ông Thúy, là do luật pháp hiện hành về thương phiếu và séc vẫn chưa hoàn chỉnh. Các quy định liên quan tới thương phiếu bắt đầu xuất hiện rải rác trong Luật Thương mại năm 1997, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 1997, Luật Các Tổ chức tín dụng 1997. Sau này, các quy định được tổng hợp trong Pháp lệnh Thương phiếu năm 1999 và đến 2001 được hướng dẫn thi hành trong Nghị định số 32/2001/NĐ-CP. Tuy nhiên, do được xây dựng và ban hành khi chưa có thực tiễn, các quy định pháp luật về thương phiếu đã bộc lộ một số bất cập, chứa đựng sự mẫu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản. Nhiều quy định không phù hợp với thực tế, chưa xuất phát từ lợi ích của doanh nghiệp và chưa phù hợp với thông lệ quốc tế.

Chẳng hạn, Pháp lệnh Thương phiếu và Nghị định 32 quy định việc phát hành thương phiếu chỉ được thực hiện khi có sự tham gia của các tổ chức tín dụng. Theo Thống đốc Lê Đức Thúy, quy định này hạn chế việc sử dụng thương phiếu của doanh nghiệp, đồng thời tạo rủi ro lớn cho ngân hàng khi tham gia vào quan hệ thương phiếu, vì toàn bộ rủi ro từ các doanh nghiệp đã chuyển cho ngân hàng. "Pháp lệnh cũng quy định chỉ có doanh nghiệp mới được phát hành thương phiếu. Như vậy là đã hạn chế quyền phát hành thương phiếu của một số thương nhân không phải là doanh nghiệp như cá nhân có kinh doanh, hộ kinh doanh cá thể. Hạn chế này không hợp lý và đi ngược lại chính sách tạo sân chơi bình đẳng cho các đối tượng và các thành phần kinh tế của Nhà nước", ông Thúy nhấn mạnh.

Kể từ tháng 4/2004, Ban soạn thảo Luật Công cụ chuyển nhượng đã được thành lập, với sự tham gia của 13 thành viên là đại diện các bộ, ngành, các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước và một số ngân hàng thương mại. Sau thời gian nghiên cứu tài liệu và tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong, ngoài nước, ban soạn thảo đã cho ra đời dự án luật với 6 chương và 76 điều; trong đó có những quy định cụ thể về hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ, séc, các hành vi vi phạm và xử lý...

Tại buổi thảo luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hôm 14/4, đa số ý kiến nhất trí với phạm vi điều chỉnh của dự án là hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ và séc, đồng thời cho rằng chưa nên đưa chứng chỉ tiền gửi vào phạm vi điều chỉnh của Luật. Thảo luận về tên gọi của luật, có ý kiến đồng ý với dự án Luật, vì phạm vi điều chỉnh gồm 3 loại công cụ đều có tính chất chuyển nhượng được. Ý kiến thứ 2 đề nghị gọi là Luật Hối phiếu cho phù hợp với phạm vi điều chỉnh của Luật là chỉ điều chỉnh 3 loại hối phiếu gồm: Hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ và séc (séc thực chất là hối phiếu đặc biệt có sự tham gia của ngân hàng với tư cách là người bị ký phát).

Dự án Luật Công cụ chuyển nhượng sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ VII (tháng 5/2005) và thông qua tại kỳ họp thứ VIII (tháng 10/2005).

Song Linh