Việt Nam vẫn 'xuất khẩu hộ' nước khác 

Xuất khẩu chưa bền.

Thị trường trong nước chưa chuẩn bị tốt cho hội nhập, nhập siêu tăng vọt, giá trị gia tăng xuất khẩu thấp là những mối lo được mổ xẻ tại Hội nghị thương mại toàn quốc diễn ra sáng nay tại Hà Nội.

Tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Vũ Khoan cho rằng kim ngạch xuất khẩu đạt 26,5 tỷ USD, tăng 31,4% chưa phải là thành tích ấn tượng, hiệu quả giá trị đạt được không nhiều. Thực tế là năm 2004, VN vẫn chưa thiết lập được hệ thống các ngành công nghiệp bổ trợ phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu. Giá trị nhập khẩu nguyên phụ liệu cho 2 nhóm sản phẩm dệt may, da giày vẫn chiếm 67% tổng kim ngạch xuất khẩu. Các mặt hàng khác cũng tương tự, nhập khẩu gỗ và nguyên liệu chiếm trên 50%. Theo một khảo sát của ngành da giày, cứ 5 USD xuất khẩu, doanh nghiệp VN chỉ lãi vài chục cent. Không những thế, sự lệ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu là nguyên nhân khiến xuất khẩu của VN chịu ảnh hưởng tiêu cực từ những biến động trên thị trường thế giới, và nguy cơ bị kiện bán phá giá ngày càng nhiều.

Bộ Thương mại thừa nhận, nhiệm vụ chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu theo hướng thu hẹp dần nông sản, nguyên liệu thô, tăng tỷ trọng hàng công nghiệp chưa hoàn thành. Dầu thô, gạo, cà phê, hạt tiêu vẫn là những sản phẩm xuất khẩu chủ lực, trong khi kim ngạch bán phần mềm, sản phẩm điện tử có hàm lượng chất xám cao chỉ đếm trên đầu ngón tay. Vài năm trước, tỷ trọng các nhóm hàng trên là 70:30, nay con số trên chỉ dao động đôi chút.

Vì phải nhập khẩu nhiều nguyên liệu, tình hình nhập siêu của VN đang cao ở mức đáng báo động, ảnh hưởng lớn đến cán cân thanh toán. Năm 2003, cả nước nhập siêu hơn 5 tỷ USD, năm 2004 khoảng 5,4 tỷ USD. Thậm chí, nhiều giám đốc doanh nghiệp coi tình trạng nhập nguyên liệu từ nước ngoài là chuyện thường ngày, nếu không nhập được thì lấy đâu hàng để xuất khẩu. 

Theo Phó thủ tướng Vũ Khoan, lối làm việc quan liêu bao cấp không còn chỗ tồn tại nhưng ngành thương mại vẫn chưa triệt tiêu hết. Một ví dụ rõ nét là hàng loạt chợ xây tốn tiền tỷ nhưng bỏ trống vì chẳng ai vào kinh doanh. "Xây chợ ở đâu phải xem người buôn bán thấy ở đâu tiện thì xây, chứ không thể như hiện nay cứ vẽ trên giấy rồi làm. Đi qua các chợ thấy bỏ trống, bản thân tôi thấy đau buồn và có trách nhiệm trong đó", Phó thủ tướng chia sẻ.

Trên thị trường nội địa, việc hợp tác giữa các hệ thống siêu thị lớn hầu như chưa có. Thay vì dựa vào hệ thống các siêu thị để phân phối, nhiều nhà sản xuất lớn vẫn tiêu tốn nhiều thời gian và tiền bạc xây dựng hệ thống phân phối riêng của mình.

Bộ Thương mại khuyến cáo tận dụng triệt để các công cụ chính sách có trong năm nay, thậm chí thời gian ân hạn của các nước để nâng đỡ xuất khẩu. Về nhập khẩu sẽ cố gắng giảm nhập siêu, cải thiện cơ cấu theo hướng nâng cao tỷ trọng nhập khẩu nhóm máy móc thiết bị phụ tùng, tạo đà cho tăng trưởng xuất khẩu. Tuy nhiên, giải pháp nào để phát triển các vùng nguyên nhiên liệu chưa được đề cập đến.

Đối với thị trường trong nước, tới đây Bộ sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng nghiên cứu, đánh giá những tác động của quá trình mở cửa để hoạch định chính sách, điều hành thị trường nội địa dài hạn; Thiết lập một số mạng lưới kinh doanh ổn định, làm tốt vai trò định hướng trên thị trường, làm cơ sở cạnh tranh với các công ty đa quốc gia. Một loạt giải pháp khác như hoàn thiện cơ sở pháp lý như Luật Cạnh tranh, Luật Thương mại... cũng được đề cập tại Hội nghị.

Việt Phong - Kiều Giang