ĐBSCL: Nông dân, doanh nghiệp và ngân hàng đang kêu trời

Lúa đầy đồng, nhưng dân không biết bán cho ai.

Hai tuần sau khi Thủ tướng Chính phủ gửi Công điện đến UBND các tỉnh ĐBSCL yêu cầu tập trung mua lúa tạm trữ trong tháng 3 theo mức giá sàn 1.300 đồng/kg, tiến độ thực hiện vẫn hết sức chậm chạp. Trong khi đó, bà con nông dân đang vào vụ thu hoạch mới...

Ước tính sơ bộ, doanh nghiệp các tỉnh mới mua được 40% chỉ tiêu (khoảng 400.000 tấn). Về giá, lúa thu mua tại chân ruộng chỉ nhích lên 50-100 đồng/kg, đạt tối đa 1.250 đồng/kg, chưa đạt mức sàn. Điều này khiến cho cả nông dân, doanh nghiệp, lẫn các ngân hàng đều phải lo lắng. Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, Nguyễn Hoàng Việt, khẳng định: “Tỉnh đang triển khai nhiều biện pháp đẩy mạnh tiêu thụ lúa hàng hóa của nông dân. Dù ngại lỗ, nhưng các DN xuất khẩu gạo vẫn phải tuân thủ nhiệm vụ mang tính chính trị cao trong việc mua tạm trữ gạo lúc này”. Đây cũng chính là tinh thần chỉ đạo của UBND các tỉnh miền Tây Nam Bộ đối với DN.

Hiện 6 DN trong tỉnh Cần Thơ đã mua tạm trữ 70.000 (trên tổng giao 120.000) tấn gạo, bình quân 2.000-3.000 tấn/ngày. Tuy nhiên, giá mua gạo sô hiện chỉ dừng ở mức 1.650-1.700 đồng/kg, gạo thành phẩm đủ tiêu chuẩn xuất khẩu là 2.090 đồng/kg. Còn theo Giám đốc Công ty XNK Kiên Giang Nguyễn Trung Trực, đến ngày 27/3, công ty đã mua trên 20.000 tấn gạo (chỉ tiêu là 45.000 tấn), theo giá mua gạo sô khoảng 1.670-1.700 đồng/kg. Nhưng cả hai mức giá trên, quy ra giá lúa chỉ vào khoảng 1.200-1.250 đồng/kg, chưa đạt mức sàn. Đồng thời, trong tháng 1 và 2, đơn vị đã ký được hợp đồng xuất khẩu hơn 50.000 tấn gạo với giá 150 USD- l52 USD/tấn loại 5% tấm, 140 USD/tấn loại 15% tấm (chủ yếu vào thị trường châu Phi). Đây là tín hiệu đáng mừng, vừa giúp họ mạnh dạn mua gạo tạm trữ, vừa là cơ sở để ngân hàng giải ngân nguồn vốn mua gạo tạm trữ cho công ty.

Nhưng liệu các DN tìm kiếm những hợp đồng mới có dễ dàng, khi giá gạo xuất khẩu trên thị trường thế giới ngày càng thấp? Hiện giá gạo xuất khẩu (25% tấm) đang giảm từ 154 USD/tấn (đầu năm) xuống còn khoảng 130 USD/tấn, tương đương 1.800 đồng/kg gạo hay 1.000-1.100 đồng/kg lúa. Nếu doanh nghiệp mua lúa với giá sàn 1.300 đồng/kg để tạm trữ, thì cầm chắc lỗ 200 đồng/kg. Vì vậy, họ không thể yên tâm thực hiện "sứ mệnh" của mình, trong khi Chính phủ vẫn chưa ban hành những chính sách hỗ trợ cụ thể đối với đầu ra để hạn chế rủi ro cho họ. Giám đốc công ty Mekong (Cần Thơ) Lê Việt Hải tâm sự, phần hỗ trợ lãi suất vay ngân hàng là 100% trong 6 tháng, nhưng thực tế DN chỉ được hưởng khoảng 70%-80% và phải trả lãi hàng tháng cho ngân hàng!? Thế mà, khoản tiền hỗ trợ này phải đợi đến “cuối vụ” mới được thanh toán. Bằng chứng là phần thua lỗ do chủ trương mua gạo tạm trữ trong năm l999 của công ty khoảng 3 tỷ đồng, đến nay vẫn chưa được tính. Riêng tại Đồng Tháp, các DN đã lỗ 22 tỷ đồng trong năm 2000.

Trong năm qua, phần lớn các DN kinh doanh lương thực ở ĐBSCL đều lỗ, trừ những đơn vị đa dạng hóa sản phẩm (bù đắp khoản lời của ngành hàng khác cho gạo). Vì vậy, các ngân hàng đang xếp họ vào “danh sách đen” thuộc dạng nợ khó đòi (có đơn vị đã nợ ngân hàng trên 20 tỷ đồng). Do đó, không có gì khó hiểu nếu ngân hàng đòi hỏi các DN trên phải lập phương án chống lỗ khi mua gạo tạm trữ, dù họ được UBND tỉnh giao chỉ tiêu. Giữa giá bán gạo xuất khẩu và giá sàn thu mua lúa tạm trữ, doanh nghiệp đã cầm chắc lỗ nên rất khó lập phương án chống lỗ theo yêu cầu của ngân hàng.

Thực tế, nông dân bán lúa tại chân ruộng hiện nay chỉ được 1.100-1.150 đồng/kg. Đơn giản vì 95% lúa hàng hóa đều bán cho tư thương do các DN thiếu phương tiện thu mua, trong khi số trạm thu mua rất ít - chủ yếu đặt tại các chợ đầu mối huyện thị. Hệ lụy tất yếu của tình trạng “độc quyền mua” này là tái diễn tình trạng ép giá của một số tư thương, dĩ nhiên không loại trừ trường hợp giá thấp vì chất lượng lúa không tốt, ẩm độ không đạt yêu cầu. Đó là chưa kể đây là lúc nông dân thu hoạch lúa đông xuân “đông ken”, mà ai cũng cần bán để có tiền trả nợ khoản mua chịu vật tư nông nghiệp hồi đầu vụ (lãi suất phổ biến tại các đại lý áp dụng cho nông dân là 3%/tháng) hay tái đầu tư cho vụ hè thu 2001. Nhiều khó khăn, thách thức đang đặt ra quanh chuyện mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo. Doanh nghiệp thì đắn đo, mua gạo cầm chừng, ngân hàng cũng “thủ” khi giải ngân, chỉ nông dân rơi vào thế “bấm bụng” bán lúa.

Dự kiến, sản lượng vụ lúa đông xuân này ở ĐBSCL sẽ đạt khoảng 7,5 triệu tấn, trong đó có trên 5 triệu tấn lúa hàng hóa. Nếu mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo, tương đương 2 triệu tấn lúa, số lúa tồn còn lại sẽ đi về đâu. Để giải quyết vấn đề này, thiết nghĩ Chính phủ nên có những giải pháp thiết thực ngay từ bây giờ.

(Theo Sài Gòn Giải Phóng, 29/3)