Bao báp - biểu tượng của sức mạnh châu Phi

Cây bao báp châu Phi.

Mọc rải rác trên đường phố, làng mạc, hay thành quần thể trên các savan nhiệt đới, “lùn nhưng mập” với cái thân khổng lồ vài chục người ôm không xuể, có những cây đã hàng thế kỷ qua đứng giữa nắng gió châu Phi… Đó là bao báp - loài cây xuất hiện trong rất nhiều chuyện cổ tích, dân gian của châu lục đen.

Bao báp (baobab) chỉ xuất hiện ở một số vùng thuộc châu Phi, rất hiếm thấy trên các châu lục khác. Nhiều tổ chức, doanh nghiệp và báo chí đã lấy nó làm tên gọi hay logo của mình. Chẳng thấy ai trồng baobab, cũng không ai dám chặt baobab cho dù nó có nằm ngay trong vườn nhà họ. Người ta coi cây này như tài sản quốc gia.

Bao báp mọc tự do từ hạt. Chỉ cần vứt hạt xuống đất, đến mùa mưa, hạt đó sẽ nảy thành cây. Mùa khô, bao báp con là thức ăn của động vật, ngay cả rễ của nó cũng bị các con vật đào bới để gặm, cuối cùng nó chỉ còn cái thân trơ trụi. Cây nào sống được qua mùa khô lại tiếp tục phát triển. Trải qua không biết bao nhiêu năm tháng, với các chu kỳ khô ẩm nối nhau, cuối cùng nó trở thành cây khổng lồ. Quả thật, bao báp có sức sống phi thường.

“Toàn thân là đảm”

Quả bao báp.

Gần như bộ phận nào của bao báp cũng có ích. Tháng 8 cây ra hoa. Bông hoa có cuống dài 20 – 30 cm, có khi tới 50 cm, treo lủng lẳng như những cái chuông. Cánh hoa trắng ngần như hoa quỳnh. Đem nghiền thành bột, chế biến thêm sẽ thu được một thứ nước uống mà người ta gọi là “faim de singe”, rất bổ.

Quả bao báp hình bầu dục, nhiều hạt, có quả to tới 16-17 cm, dài 30 cm. Bên trong chứa một loại bột như bột sắn. Bột này vị hơi chua, được dùng để nấu món “ka -lặc”, một món ăn sền sệt, màu trắng, vị ngọt như sữa chua, cũng rất bổ.

Vỏ cây dày và dai. Người châu Phi thường lột vỏ ấy về bện thành dây thừng.

Đem nghiền lá bao báp, được một thứ bột mịn màu xanh thẫm, dùng để nấu món ăn truyền thống cous-cous mà người Phi rất ưa chuộng.

Từ cuối tháng 11 trở đi, mùa khô đến. Hàng đàn 30-40 con bò tụ tập dưới gốc cây bao báp. Người chăn bò leo lên cây chặt lá xuống cho chúng ăn. Nhiều cây chỉ còn trơ thân cành, cũng là lúc cỏ cây dưới chân nó đã khô héo, hoà lẫn vào cát bụi. Lúc này, trông bao báp như những người khổng lồ thấp lùn và lực lưỡng, giang tay đứng giữa savan mênh mông dưới trời nắng như đổ lửa và khí hậu khô khốc của xứ nhiệt đới.

Cây baobab mang lại nhiều lợi ích cho con người nên ở một số vùng, người ta gọi nó là cây “bánh mỳ”. Bất chấp thiên nhiên nghiệt ngã, những cây bao báp vẫn mãi đứng đó, trường tồn với các thế hệ người Phi.

Bích Hạnh