Trường học của những nhà khoa học trẻ

Thực hành là phương thức học tập tốt nhất.

"Một, hai, ba! Thả tất cả ra", Diego, 6 tuổi, bò dưới đất, hét to vào Gabriela. Cô bé này nắm trong tay một quả bóng chơi golf và một quả bóng tennis ở trên một tấm gỗ đặt nghiêng. Chúng tranh cãi quả bóng nào sẽ lăn tới đất trước? Quả nặng nhất hay quả nhỏ hơn? Quả gồ ghề hơn?

Đây là một cảnh thường thấy tại một trường tiểu học đặc biệt ở Colombia. Như các bạn ở những trường tiểu học khác, các em tự hỏi về chuyển động và sự rơi của các vật thể. Nhưng ở đây người ta không giải thích cho các em về các công thức, chỉ có những quả bóng chơi golf, quần vợt, bóng rổ hoặc bóng bàn lăn trên các mặt phẳng dốc, dưới các bàn học. Các em chạy theo sau hoặc bò theo sau. Sau đó, các giáo viên sẽ giải thích những thắc mắc về khoa học của các em trên cơ sở thực tế của trò chơi này.

"Ở Colombia, chương trình này được gọi là Pequenos Cientificos (các nhà khoa học trẻ tuổi). Khi chọn tên gọi này, chúng tôi muốn làm cho các em tự hào khi học theo phương pháp đó", Tiberio, Hiệu trưởng Trường Kỹ thuật thuộc Đại học Los Angeles - thành viên của đề án ở Colombia nói. Tất cả mọi phương pháp đều ấp ủ cùng một tham vọng dạy các môn khoa học, và hầu như cùng thực hiện những nguyên tắc như nhau: khuyến khích tìm hiểu khoa học cùng với quan sát, làm theo công thức, rút kinh nghiệm, đối chiếu ý kiến và thu thập các dữ liệu. "Chính học sinh là đối tượng hoạt động nhiều nhất. Chúng tôi chỉ là những người hướng dẫn", một nữ giáo viên tiểu học nói rõ.

Ở Colombia, người ta mới thử nghiệm phương pháp này từ cuối năm 2000, nó đã phát triển rất nhanh, hiện có 100 trường, 200 giáo viên và 20.000 học sinh tham gia. Sự thành công này đánh dấu bằng giải thưởng quốc tế purkwa về xoá nạn mù khoa học. "Đó là những trường hợp xuất sắc nhất trên thế giới trong việc áp dụng những phương pháp này", Georges Charpak, giải thưởng Nobel về vật lý 1992 và là Chủ tịch Hội đồng xét duyệt loại giải thưởng này, nhấn mạnh.

Trước đó, người Colombia đã dành nhiều thời gian để quan sát kỹ những kinh nghiệm của nước ngoài nhằm ghi chép lại và ứng dụng vào hoàn cảnh của nước mình. Kết quả: những nguyên tắc hầu như giống nhau, chỉ có một số khác biệt nhỏ về mặt thực hành. Trong khi ở Pháp, sáng kiến do các nhà khoa học đề ra, còn ở Colombia lại là các kỹ sư. Hai kỹ sư Mauricio và Tiberio đã thực hiện như một đề án công nghiệp thực sự, suy nghĩ về mặt tài trợ kinh tế, sự phát triển... Gần một chục trung tâm phát triển đã được thành lập trong cả nước, đảm bảo việc kiểm tra chất lượng.

Tài chính cho phương pháp mới này chủ yếu dựa vào các tổ chức tư nhân. Ở trường Marco Fidel thuộc Bogota, xí nghiệp Gas tự nhiên trang bị cho một quận nghèo ở ngoại ô, nhận tài trợ đào tạo giáo viên phục vụ cho chương trình. Trường học ở Giralda được một trường đại học tư thục hỗ trợ.

Các lớp học đều quá tải, trên 40 học sinh một lớp, nhưng phương pháp dạy và học đều được áp dụng gần như nhau. Điều thống nhất trong các câu trả lời là: ở trường, chúng em thích nhất môn khoa học.

Cách Bogota một giờ đi xe hơi về nông thôn, có một trường học cho trẻ câm điếc và cũng thực hiện chương trình "các nhà khoa học trẻ". Ở đây, các em cũng có dụng cụ để tự làm, cũng tranh luận bằng điệu bộ, ghi chép và mang bài về nhà làm. Ở ngoại ô Bogota, trong các lớp học người ta thường thấy thầy trò vui vẻ, cười đùa. Họ có làm khoa học thật không? "Mục đích của giáo dục không phải là làm cho thầy trò vui vẻ, hài lòng, mà là cho học sinh thành công trong học tập" - một thanh tra giáo dục phân tích.

"Chúng tôi không làm trò chơi. Đây không phải là những buổi cắm trại nghỉ hè", một giáo viên nhắc lại. Để dẫn chứng, ông nêu lên những đề tài được đề ra như mạch điện kín, bóng tối và ánh sáng, sóng âm thanh. Hoặc những môn khoa học về sự sống: năm giác quan, hệ hô hấp... Tất nhiên các giáo viên rất vất vả trong việc giải đáp, hướng dẫn thực hành.

Câu hỏi "tại sao"?

Trên thực tế, những bài giảng không giống những bài khoa học thường thức cũ kỹ, hoặc những bài lý thuyết mà chỉ có thầy giáo là người giảng bài duy nhất. "Trước kia, các em chỉ có viết, viết và viết. Nay các em làm thí nghiệm, tranh luận để thống nhất ý kiến. Thầy giáo là người hướng dẫn thực hiện và tổng kết. Một từ ngữ được thầy trò luôn nhắc tới là: Tại sao? Qua thí nghiệm, các em sẽ tìm ra lời giải. Các giáo viên đều thoả mãn khi thấy học sinh của mình tiến bộ từng ngày và tin rằng những kiến thức đó sẽ in lâu dài trong trí nhớ của các em. Tuy việc triển khai những phương pháp này còn quá sớm, chưa được 10 năm, song những công trình nghiên cứu đầu tiên đã chứng minh rằng các em không những hiểu biết tốt hơn trước mà lại phát triển được nhiều năng khiếu khác như tính sáng tạo, khả năng phản ứng, trí tưởng tượng, cách trình bày, ngôn ngữ..." Maurice Duque, giám đốc đề án khiêm tốn nói.

Tài Hoa Trẻ (theo Science et Avenir)