Tài nguyên ven biển đang bị cạn kiệt

San hô, một sản vật quý giá của biển đang ngày càng bị khai thác quá mức.

Tài nguyên biển và tính đa dạng sinh học biển Việt Nam đang bị đe dọa nghiêm trọng vì ô nhiễm, tình trạng khai thác quá mức và sử dụng những phương pháp đánh bắt mang tính hủy diệt. Đó là đánh giá của Dự án Việt Nam - Hà Lan về Quản lý tổng hợp vùng ven biển (VNICZM).

Những năm gần đây, việc nuôi tôm nước lợ phát triển mạnh mẽ đã thu hút đầu tư của người dân vùng ven biển ở 29 tỉnh thành. Về mặt kinh tế, con tôm đã làm tăng thu nhập gia đình cũng như nâng cao chất lượng đời sống của người Việt Nam. Tuy nhiên nước xả từ các đầm tôm đang làm ô nhiễm môi trường biển. Theo đánh giá của VNICZM, việc bơm quá nhiều nước ngầm phục vụ công tác nuôi tôm cũng khiến mực nước ngầm bị hạ thấp, tạo điều kiện cho nước mặn xâm nhập sâu vào đất liền.

Các cơ quan chức năng tỉnh Thừa Thiên - Huế cho biết, phá Tam Giang cũng như nhiều hệ thống đầm phá ven biển và cửa sông trên địa bàn tỉnh này đang bị đe dọa do ô nhiễm chung cũng như ô nhiễm cá biệt. Hệ thống sông, cửa biển đang bị bồi lấp gây nguy hiểm cho giao thông đường thủy. Việc nạo vét và khai thác cát không hợp lý góp phần làm xói lở các bờ biển. Quan trắc tại Thừa Thiên - Huế cho thấy mực nước biển tại đây đã dâng cao hơn 50 cm, khiến xói lở thêm trầm trọng.

Tình trạng xói lở đất ven biển suốt từ Bắc đến Nam khiến các nhà hoạch định chính sách lo ngại. Nam Định hiện có hơn 25 km đê bao đang bị đe dọa do xói lở. Các đụn cát ở phá Tam Giang và Quảng Nam, Quảng Bình cũng đang mất đi, làm thay đổi địa mạo của vùng ven biển. Một viên chức có trách nhiệm của Văn phòng VNICZM cho biết: "Tình trạng xói lở vùng ven biển còn đặt ra vấn đề cấp bách nữa là giải tỏa và tái định cư các hộ dân trong khu vực bị mất đất".

Chất thải công nghiệp và chất thải sinh hoạt đang được các khu công nghiệp, khu dân cư thải trực tiếp ra biển. Giám đốc Sở du lịch Bình Thuận bày tỏ sự lo ngại khi phần lớn các điểm kinh doanh du lịch tại Hòn Rơm, Mũi Né chưa xây dựng hệ thống xử lý nước thải, rác thải du lịch. "Việc làm này đã làm ô nhiễm mặt nước biển Hòn Rơm, làm ảnh hưởng đến môi trường và tâm lý khách du lịch không ít", ông nói.

Ông Nguyễn Thanh Lâm, chuyên viên Phòng Quản lý môi trường Sở tài nguyên môi trường TP HCM cho rằng, sự phát triển công nghiệp ở vùng thượng lưu đe dọa các cửa sông và nguồn nước ven biển. Sau quan trắc, chất lượng nước của sông Thị Vải kém, nguyên nhân chủ yếu là chất thải công nghiệp từ các tỉnh ở thượng nguồn gây ảnh hưởng nặng nề đến môi trường chung của Vịnh Gành Rái thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. 

Dự án VNICZM nằm trong khuôn khổ những hoạt động của Việt Nam thực hiện Hiệp ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) vào năm 1995. Từ năm 2000, dự án VNICZM đã được triển khai thành 3 dự án nhỏ cấp tỉnh, bước đầu cung cấp một số công nghệ và công cụ thực tiễn cho quản lý tài nguyên ven biển cũng như đào tạo cán bộ cấp tỉnh để ứng dụng những công nghệ này. Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn là xây dựng chiến lược và Chương trình hành động quản lý tổng hợp vùng ven biển cấp quốc gia, cho đến nay vẫn chưa có kế hoạch soạn thảo thống nhất.

Những mục tiêu mà VNICZM hướng tới là giảm thiểu khai thác tài nguyên ven biển và có chương trình bảo tồn mang tính quốc gia; nâng cao kinh tế của người dân ven biển để giảm tỷ lệ đói nghèo, nhờ vậy tài nguyên biển sẽ được khai thác bền vững và ổn định.

Phan Anh