Tìm trẻ mất tích bằng kỹ thuật phác thảo khuôn mặt

Năm 1994, Elisabeth Ortiz, một phụ nữ chuyên buôn lậu ma túy tại thành phố Palo Alto thuộc bang California, Mỹ, vội bế đứa con trai mới 1 tuổi tên Jonathan bỏ trốn sang tận Mexico khi bị cảnh sát truy đuổi. Đến tháng 6/2003, chị ta bị cảnh sát bắt, nhưng đứa trẻ thì biến mất...

Phác thảo chân dung thực của bé gái Morgan Nick, mất tích khi 5 tuổi và nay 12 tuổi.

Anh Christian, cha của bé, đề nghị cảnh sát tìm giúp con trai mình, nhưng thanh tra Kathryn Anderson thú nhận: "Chúng tôi không thể nào tìm ra được vì không biết giờ đây cậu bé như thế nào?". Quả thực, điều đó rất khó khăn vì cảnh sát chỉ có trong tay duy nhất bức ảnh của Jonathan năm 1 tuổi, nhưng nay cậu bé đã lên 10.

Tuy nhiên, Kathryn Anderson vẫn còn hy vọng về việc có thể tìm thấy tung tích của Jonathan khi liên hệ với Trung tâm quốc gia tìm kiếm trẻ mất tích (NCMEC) ở thành phố Alexandria, bang Virginia, Mỹ. Trung tâm được điều hành bởi giáo sư Glenn Miller, một cựu thanh tra cảnh sát chuyên phác thảo chân dung tội phạm và đang là một trong những chuyên viên hàng đầu ở Mỹ về tái tạo chân dung thực tế của trẻ em mất tích khi sử dụng kỹ thuật phác thảo.

Giáo sư Miller cho in thành nhiều hình rồi gửi đến các cơ quan bảo vệ pháp luật ở Mexico và bang California. Hình phác thảo của Jonathan cũng được gửi đến nhà tù nơi mẹ em đang thụ án. Đúng vào ngày Giáng sinh năm 2003, thanh tra Anderson nhận được một cú điện thoại gọi từ nhà tù cho biết đã nhận dạng một cậu bé đang lảng vảng bên ngoài nhà tù, mà khuôn mặt rất giống với bức hình Jonathan được giáo sư Miller phác thảo. Tiếp cận và hỏi thăm cậu bé, giám thị nhà tù xác nhận đó chính là Jonathan. Em cho biết đến nhà tù thăm mẹ nhân lễ Giáng sinh khi biết tin mẹ bị giữ ở đó. Hai ngày sau, Jonathan được cha ruột nhận về nuôi dưỡng.

Việc tìm ra cậu bé bị mất tích sau nhiều năm chỉ là một trong những thành công của Miller và cộng sự tại NCMEC, khi sử dụng kỹ thuật phác thảo khuôn mặt dựa trên sự phát triển theo độ tuổi. Tại Mỹ, trung bình mỗi năm có đến 1500 trẻ em được báo cáo mất tích từ nhiều nguyên nhân như cha mẹ ruột đưa đi sau một cuộc hôn nhân đổ vỡ, bị bọn tội phạm bắt cóc đòi tiền chuộc hoặc bán cho các tổ chức khai thác tình dục, bị thất lạc gia đình hay tự bỏ nhà ra đi.... Giáo sư Miller cho hay: "Nhiều người cho rằng chúng tôi đang sử dụng một phần mềm máy tính đặc biệt để phác thảo khuôn mặt của trẻ em dựa vào sự phát triển của độ tuổi và đề nghị chúng tôi phổ biến. Nhưng thực ra chẳng có phần mềm máy tính bí mật nào cả, mà là do chúng tôi tự tính toán, so sánh rồi phác thảo".

Bắt tay vào công việc, đầu tiên, nhóm nghiên cứu tìm hiểu kỹ một hay nhiều ảnh mới nhất của trẻ mất tích (thường thì ảnh chụp ở trường được lưu trong học bạ hay ảnh chụp bởi thợ chuyên nghiệp tốt hơn là ảnh chụp nhanh), cùng với ảnh của cha mẹ và anh chị em ruột. Sử dụng một phần mềm máy tính hỗ trợ, giáo sư Miller sẽ phác thảo sơ bộ vài thay đổi của khuôn mặt dựa theo từng tính toán cụ thể. Ông cho biết: "Từ 2 đến 7 tuổi, ba phần tư khuôn mặt của đứa trẻ sẽ biến đổi một cách nhanh chóng, trong khi chỉ có 1/3 khuôn mặt là phát triển chậm". Công việc kế tiếp là điều chỉnh những nét thiết yếu trên khuôn mặt dựa vào sự phát triển của tuổi tác, như làm nhỏ lại mống mắt (vì càng lớn, mống mắt của trẻ em sẽ điều chỉnh nhỏ lại để phù hợp với sự phát triển của khuôn mặt), hay nới dài thêm mũi.

"Lớn lên một chút, sự mập mạp của khuôn mặt sẽ giảm đi để làm nổi lên những nét chính của xương mặt. Cũng trong thời gian đó, môi và cổ lại đầy đặn hơn".

Một số thay đổi tự nhiên trên khuôn mặt của trẻ như lông mày cũng gây khó khăn không ít cho việc phác thảo. "Lông mày của trẻ nhỏ thường hay rậm và thưa dần theo sự phát triển của độ tuổi. Tuy nhiên có trường hợp lông mày lại được tỉa mỏng đi bởi các bé gái hay dùng chì tô thêm cho rõ nét". Tương tự như lông mày, răng của trẻ em cũng thay đổi, duy chỉ có vùng quanh mắt là ít biến đổi nhất.

Giáo sư Miller cho biết thêm: "Sự ít biến đổi ở vùng quanh mắt mang tính di truyền. Có đến 85% trường hợp trẻ bị mất tích đều có vùng quanh mắt giống hệt như cha mẹ hay anh chị em ruột.

Cuối cùng, khi đã hoàn thành sơ bộ những chi tiết về sự thay đổi của khuôn mặt theo độ tuổi của từng đối tượng, nhóm của Miller sẽ tiến hành cắt dán từng phần trên khuôn mặt mẫu, rồi điều chỉnh trên máy tính. Sau khi thống nhất với nhau lần cuối, hình ảnh của trẻ sẽ được in sao và gửi đến nơi yêu cầu với hy vọng sẽ giúp họ ra được tung tích đứa trẻ trong thời gian ngắn nhất.

Theo đánh giá của giáo sư Miller, việc phác thảo ra chân dung thật của đứa trẻ chỉ mới hoàn thành một nửa công việc. Nửa còn lại là làm sao tìm ra nó. Nhằm tạo điều kiện cho mọi người cùng có trách nhiệm truy tìm trẻ mất tích, mỗi năm, NCMEC gửi hình ảnh thực của trẻ mất tích đến 85 triệu hộ gia đình khắp nước Mỹ, thông qua Internet. Ngoài ra, hình ảnh của trẻ em cũng được dán tại 3.300 siêu thị của tập đoàn Wal Mart cùng trụ sở các cơ quan bảo vệ luật pháp trên toàn quốc. Kết quả là 1/7 số trẻ em đã được tìm thấy. NCMEC còn khuyến cáo ba điều cơ bản mà các gia đình Mỹ cần thực hiện: Định kỳ cho con cái chụp hình, nhất là hình khuôn mặt, bởi các thợ chuyên nghiệp. Các trường học nên lưu giữ cẩn thận ảnh chụp chân dung của các học sinh được dán trong học bạ và gửi ngay những ảnh chụp rõ nét nhất đến cơ quan bảo vệ pháp luật khi có yêu cầu. Khi bậc cha mẹ ly hôn, cần lưu giữ ảnh mới nhất của những người thân, nhất là của người cha hay người mẹ đã ly hôn cùng các anh em ruột của trẻ mà người cha hay mẹ được quyền nuôi dưỡng. Những hình ảnh này rất cần thiết cho việc phác thảo chân dung thực tế của trẻ mất tích.

Khoa học và Đời sống (theo People weekly)