Làm thế nào để biết người ta nói thật

Rất khó để dự báo kết quả bầu cử.

Việc dự đoán kết quả bầu cử sẽ chuyển từ đoán mò thành những đánh giá khoa học, nhờ một kỹ thuật tâm lý mới có thể tiết lộ suy nghĩ thực của mọi người.

Phương pháp này, theo nhà phát minh, có thể đem lại những đánh giá chủ quan trung thực hơn về mọi thứ, từ việc dự báo trong kinh doanh đến chất lượng một tác phẩm nghệ thuật...

Thông thường, các cuộc điều tra cộng đồng và bầu cử thường chẳng mấy khi tìm ra tâm lý thật của cử tri. Các nhà khoa học trong lĩnh vực này đã rơi vào tình thế tức cười khi dự báo kết quả bầu cử tại Anh năm 1992 khác xa so với chiến thắng rực rỡ của đảng Bảo thủ.

Dường như, khi không có câu trả lời khách quan chính xác cho một vấn đề, mọi người rất dễ a dua theo những gì mà họ nghĩ người khác sẽ nói. Chẳng hạn, họ thích đưa ra ý kiến phù hợp với những gì mà họ cảm nhận là "quan điểm chung", chứ không phải là câu trả lời phản ánh đúng tâm tư của chính họ.

Công bố trên tạp chí Science số mới đây, Draen Prelec thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ) cho biết ông đã tìm ra một cách mới để loại bỏ sự ảnh hưởng tâm lý này.

Draen Prelec sử dụng một mẹo tâm lý, mà bằng cách bổ sung một câu hỏi phụ vào bản điều tra, nó sẽ cho điểm cao hơn với những người trả lời trung thực. Câu hỏi phụ yêu cầu người tham gia cho biết họ nghĩ những người khác sẽ nói gì. Đối chiếu câu trả lời này với câu trả lời chung, các nhà nghiên cứu sẽ biết sự trung thực của người thí nghiệm: nếu họ nói dối, điểm của họ sẽ hạ xuống.

Chẳng hạn, để tìm hiểu dân chúng có coi Picasso là một họa sĩ thiên tài, Prelec đề nghị hỏi 2 câu: Thứ nhất, họ có thích Picasso không, và câu hỏi phụ là họ nghĩ bao nhiêu người sẽ trả lời có hoặc không với câu hỏi đó.

Phương pháp điều tra này dựa vào một thực tế: Nếu bạn tin tưởng về một điều gì đó, bạn nghĩ rằng cộng đồng cũng có quan điểm tương tự. Và khi đó, bạn sẽ dự đoán số người có cùng ý kiến với bạn là cao hơn.

Chẳng hạn, nếu một người thích Picasso và coi ông như họa sĩ thiên tài, tất nhiên trong câu hỏi phụ, khi trung thực, anh ta sẽ điền rằng có nhiều người cùng chung đánh giá đó. Ngược lại, nếu ở câu hỏi phụ, anh chỉ cho rất ít người yêu mến Picasso, điều đó sẽ "lật tẩy" rằng câu trả lời đầu tiên của anh ta là dối trá.

Tất nhiên không phải lúc nào quan điểm của bạn cũng đúng, nhưng thử nghiệm của Prelec cho thấy, nếu bạn nói trung thực như những gì bạn nghĩ, bạn sẽ luôn ghi được nhiều điểm hơn, dù bạn có thích hay không ưa gì Picasso.

Prelec cho biết phương pháp này có thể có ích trong những cuộc bầu cử, đặc biệt ở những nơi mà cử tri thiếu thông tin về quan điểm của cộng đồng. Nó cũng giúp các công ty đưa ra những dự báo kinh doanh tốt hơn, dự báo rủi ro tốt hơn và thậm chí cả những đánh giá đúng hơn về nghệ thuật.

Thuận An (theo Nature)