Khi 'thiên thần' nói dối

Vì thể diện, phản ứng của các bậc cha mẹ khi bắt gặp con nói dối đều dữ dằn cả. Ít người biết rằng áp dụng hình phạt nặng nề đối với việc này là một lối "phi giáo dục" nhất. Phân tích nguyên nhân bịa chuyện ở trẻ, các nhà tâm lý đã tìm ra hai loại: nói dối chạy tội và nói dối tưởng tượng.

Thường trẻ con nói dối là để chạy tội. Người lớn cần tỏ ra khoan dung với tật này. Ai trong chúng ta dám tự hào là không nói dối trong thời thơ ấu? Nếu có trí nhớ tốt một chút, chúng ta có thể hồi tưởng lại những lần không trung thực với cha mẹ trước đây. Những lần thành công khiến chúng ta có cảm giác pha trộn giữa sự thỏa mãn và hối hận. Thỏa mãn vì đã "qua mặt" được người lớn. Hối hận vì thấy hơi kỳ, thiếu trung thực và cảm giác bứt rứt, ăn năn. Nhưng thường sự thỏa mãn lấn át sự hối hận.

Các thiên thần nhỏ bé của chúng ta không đơn giản như chúng ta tưởng. Nói dối thành công một lần là lần sau cứ làm. Cái lợi trước mắt quá rõ ràng, khỏi phải giao du với chiếc roi tinh quái là thú vị rồi. Cái lợi vật chất lấn át chút lương tâm vừa manh nha trong đầu óc ngây thơ. Vì vậy, nếu không bị áp lực của ngọn roi, không bị đe dọa bởi những cái trợn mắt, chau mày của cha mẹ, trẻ có thể sẵn sàng từ bỏ sự nói dối chạy tội. Nếu bạn chịu khó dùng lời nhẹ nhàng hứa với trẻ là nói thật sẽ không bị đánh, nó sẽ thú thực ngay. Với điều kiện bạn chưa "mất uy tín" vì những lời hứa của chính bạn.

Loại nói dối chạy tội này còn có một hình thái khá thông dụng khác là nói dối để chạy tội của mình, đồng thời để đổ tội cho kẻ khác (ông anh hoặc bà chị nào mà nó ghét). Nếu tinh ý chúng ta có thể lợi dụng lúc này biết được bé yêu hay ghét ai.

Nói dối tưởng tượng không nhằm vào một ích lợi cụ thể nào. Nó chỉ là một phương tiện để bé thoát ra khỏi cuộc sống thực tế. Đối với trẻ con, biên giới giữa thực và mơ khá mơ hồ, không một làn ranh rõ ràng như chúng ta nghĩ. Những bà tiên, cô Bạch tuyết, những thực tế tuyệt diệu ở trong mơ thường có cuộc sống chung đụng với những con chó, mèo hay những người thân yêu trong gia đình bé. Thành ra, nếu bé có bịa đặt ra những cuộc gặp gỡ tưởng tượng với những nhân vật trong huyền thoại, hoặc cổ tích thì chúng ta chẳng nên ngăn cản làm gì. Sự bịa đặt này xét ra là vô hại. Đó là cách bé mở rộng nhân cách thứ hai của mình, hoặc để trú ẩn những khi muốn có chút xíu mộng mơ.

Nhân cách thứ hai là cái mà trẻ luôn muốn giấu giếm mọi người. Bởi vì người khác biết được sẽ có thể trêu chọc, phá hủy hoặc nhạo báng. Chắc đã hơn một lần, bạn bắt gặp con đang ngồi nói chuyện một mình với một nhân vật giả tưởng trước mặt. Nếu bị phát giác ra trong lúc "hành nghề tưởng tượng", trẻ con sẽ mắc cỡ và nếu bị chế nhạo nó có thể nổi nóng, lăn ra khóc ăn vạ.

Kỳ thực chúng ta chẳng thể nào trách con trẻ khi chúng nói dối. Trong cuộc sống gia đình hằng ngày, chính chúng ta nhiều khi vô tình hay cố ý đã nói dối trẻ, làm gương xấu cho chúng bắt chước. Chẳng hạn, chúng ta dỗ con cái bằng cách hứa hẹn sẽ mua cái này, cái khác, nhưng thực ra chẳng mấy khi thực hiện. Chúng ta dọa trẻ con mỗi khi chúng khóc bằng những nhân vật tưởng tượng dữ dằn ghê gớm. Chúng ta dối trá khi con cái vặn hỏi về những điều khó giải thích. Nhưng tệ hơn cả, chúng ta đã vì những "lợi ích" thực tế, vì những sự dối trá "cần thiết" trong một cuộc sống bon chen vất vả, mà dạy trẻ con nói dối trong những trường hợp mà chúng ta nghĩ rằng mình đã nói đúng. Đây là điều các bậc phụ huynh cần xem lại.

Khoa học và Đời sống (theo Parents.fr)