Cuộc chiến bất tận giữa thực vật và bọ ăn lá

Khi bọ bắt đầu gặm gân lá, chất nhựa độc trong gân có thể phun cách xa 2m.

Cuộc đấu tranh tiến hoá độc đáo và vô cùng thú vị giữa bọ ăn lá và thực vật đã diễn ra không dưới 112 triệu năm. Cả hai bên tham chiến đều không ngừng phát triển các chiêu thức phòng thủ và tấn công nhằm đáp trả lại nhau.

Trong số các chiến thuật do thực vật sáng tạo có khả năng phun ra những tia độc có áp suất cao nhằm đẩy lùi kẻ thù khi bị xâm hại. Để đáp trả, những con bọ khôn ngoan lại học cách cắt rời gân lá thành từng mảnh trước khi ung dung xơi bữa.

"Mối tương tác khăng khít giữa 2 nhóm này tồn tại lâu đời nhất trong bất cứ sự liên hệ giữa thực vật và loài ăn thực vật nào", Judith X. Becerra, tại Đại học Arizona ở Mỹ, phát biểu.

Becerra đã dựa trên cây tiến hoá để phát triển sơ đồ thời gian về sự tiến hoá thích nghi của cả 2 nhóm. Bà tập trung vào hơn 70 loài côn trùng thuộc họ Blepharida, một nửa sống ở châu Phi, số còn lại nằm ở các vùng nhiệt đới ở châu Mỹ, đặc biệt là Mexico. Còn thực vật là những loài hoa thuộc họ Bursera cũng có sự phân bố tương tự.

Do bọ Blepharida ở cả hai châu lục đều ăn cùng một họ thực vật nên Becerra cho rằng sự tương tác giữa hai loài đã diễn ra trước khi châu Phi và Nam Mỹ tách rời từ siêu lục địa Gondwana, tức là cách đây hơn 100 triệu năm. Tuy vậy, hầu hết sự phân tách của cả hai họ thành những loài nhỏ hơn xảy ra vào khoảng 30 triệu năm trở lại đây, nhằm thích nghi với sự thay đổi môi trường và để phản ứng trước những chiến thuật sống còn của đôi bên.

Becerra tìm thấy sự phòng vệ của thực vật cùng với biện pháp chống trả của côn trùng xuất hiện hầu như cùng một lúc. Nhiều loài thuộc họ Bursera đã tiến hoá để cho ra những loại vũ khí hoá học đa dạng. Những cây có khả năng phun độc thì cấu giấu chất nhựa độc trong thân và lá dưới áp suất cao và thải ra khi có nguy hiểm. Bên cạnh đặc tính độc và ghê tởm, loại chất nhựa này còn đông cứng lại khi tiếp xúc với không khí và trở thành mồ chôn những con côn trùng bé nhỏ.

Phản ứng lại, một số loài bọ đã tìm cách hoá giải vũ khí của "chủ nhà" bằng cách gặm mòn các mấu trên gân lá để cắt dòng chảy. Một số con phải mất một tiếng để xử lý một chiếc lá và sau đó mất 10-20 phút để tiêu thụ nó.

Những loài thực vật không phun độc thì lại có một chiêu bài khác. Chúng phủ lên thân mình một loại hỗn hợp hoá chất khiến kẻ tấn công không tài nào xơi nổi, mà nếu có xơi thì cũng sẽ bị ngộ độc. Khi đó một loài côn trùng gan lì lập tức xuất hiện, có khả năng tiêu hoá hỗn hợp đó mà không bị tổn hại. Becerra đã tìm thấy loài thực vật này cùng loài bọ chuyên ăn nó đã tiến hoá tương ứng cùng nhau trong vòng 5-12 triệu năm.

Minh Thi (theo ABC Online)